Edgard Varèse

Leven

Edgard Varèse werd geboren op 22 december 1883 te Parijs. De eerste tien jaar van zijn leven bracht hij door in Parijs en Boergondië. Zijn vader verhuisde met hem naar Turijn om hem daar te laten studeren.

Hij begon slechts aan zijn muzikale loopbaan - tegen de wil van zijn vader - nadat hij zijn wetenschappelijke studies had voltooid. Varèse werd leerling van Vincent d'Indy en Roussel aan de Schola Cantorum van Parijs. Na enige strubbelingen met d'Indy vertrok hij en ging dan bij Widor in de leer aan het Parijse conservatorium.

In 1907 vertrok Edgard Varèse naar Berlijn, waar hij bevriend raakte met Busoni. Daar ontmoette hij ook grote componisten als Debussy, Satie en Strauss, en een aantal schrijvers, waaronder Apollinaire en Cocteau. Varèse had bijzonder veel belangstelling voor nieuwe instrumenten, vooral elektronische..

In 1913 keerde hij terug naar Parijs. Zijn composities die hij in Berlijn had achtergelaten, werden vernietigd tijdens een brand.

In 1915, na een zware ziekte, vertrok hij voorgoed naar de VS om er zijn visie over elektronische instrumenten te promoten. Hij dirigeerde er verscheidene orkesten, en componeerde ook een aantal stukken waaronder 'Offrandes', 'Hyperprism' en 'Intégrales'. In 1926 liet hij zich tot Amerikaan naturaliseren.

Varèse keerde in 1928 terug naar Parijs om de recent ontwikkelde 'Ondes Martenot' in zijn compositie 'Amériques' te integreren. Hij trachtte ook een beurs te verkrijgen van de Guggenheim Foundation en de Bell Laboratories om een opnamestudio voor elektronische muziek op te richten. Hij reisde in 1936 terug naar de States, waar hij vernam dat zijn voorstel niet aanvaard werd.

Gedurende de volgende tien jaar van zijn leven componeerde hij en gaf hij af en toe les, maar hij was gefrustreerd omdat hij niet kon werken met nieuwe elektronische instrumenten. Pas in 1953 kreeg hij de kans om te experimenteren met nieuwe technologie.

Zijn composities werden met succes onthaald, en in 1957 kreeg hij de opdracht een compositie te schrijven voor de Wereldtentoonstelling in Brussel. Het werk kreeg de titel 'Poème Electronique'. Hierna kreeg hij verschillende prijzen voor zijn composities.

Tijdens de laatste jaren van zijn leven bracht hij voortdurend verbeteringen aan zijn oudere werken. Hij stierf op 6 november 1965 in New York.

Belangrijkste werken

Betekenis

Varèse noemde wat hij deed geen muziek maar georganiseerd geluid, en dat was geen kokettterie. Zijn uitgangspunt is niet de toonhoogte maar de klank als massa: hij denkt in dichtheden, registers en botsende blokken, zoals een architect in volumes denkt.

Ionisation uit 1931 is het eerste westerse concertwerk voor uitsluitend slagwerk (dertien spelers, waaronder twee sirenes) en daarmee het stuk waarin de klank zonder toonhoogte voor het eerst zelfstandig draagt.

Hij vernietigde vrijwel al zijn vroege werk en publiceerde in zijn hele leven nauwelijks meer dan een dozijn stukken. Tussen 1936 en 1950 componeerde hij bijna niets: de techniek die hij nodig had bestond nog niet.

Die kwam er in de jaren vijftig. Voor het Philips-paviljoen op de wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel, ontworpen door Le Corbusier en Xenakis, schreef hij Poème électronique, een achtminuten durend werk dat via vierhonderd luidsprekers door het gebouw bewoog.

De brand in Berlijn

Van alles wat Varèse vóór zijn vertrek naar Amerika schreef, is vrijwel niets over. Zijn Europese werk (een symfonisch gedicht Bourgogne, een Gargantua, kamermuziek, een opera in wording) lag opgeslagen in een Berlijns pakhuis, en dat brandde tijdens de Eerste Wereldoorlog af.

Wat de brand had gespaard, vernietigde hij zelf. Bourgogne, dat in 1910 in Berlijn was uitgevoerd, verbrandde hij kort voor zijn dood eigenhandig; van zijn eerste veertig levensjaren is muzikaal niets bewaard dan enkele liederen.

In New York begon hij van voren af aan, en niet alleen als componist. In 1921 richtte hij de International Composers’ Guild op, die in vijf seizoenen werk van Schönberg, Webern, Bartók, Ruggles en Strawinsky aan Amerika voorstelde, vaak in Amerikaanse première, altijd zonder subsidie.

Daarna kwam nog een tweede stilte. Tussen 1936 en 1950 voltooide hij vrijwel niets: hij wachtte op instrumenten die niet bestonden. Toen de magneetband er eindelijk was, schreef hij op zijn zeventigste Déserts en het Poème électronique, twee stukken die precies deden wat hij al in 1917 had opgeschreven.