Galgje is een woordspel waarbij u letter voor letter een verborgen woord raadt. Bij elke letter die er niet in zit, verliest u een kans. In deze rubriek zijn de verborgen woorden de namen van de componisten uit dit register.
Het klinkt als een spelletje, en dat is het ook, maar het raakt aan iets dat bij muziek verrassend zwaar telt: namen onthouden.
Waarom namen onthouden bij muziek loont
Wie een stuk hoort dat bevalt en de componist niet kan benoemen, kan er niets mee. Er is geen zoekterm, geen volgende stap, geen manier om te ontdekken wat die persoon nog meer schreef. Van alle drempels bij het leren kennen van klassieke muziek is dit de laagste én de hardnekkigste.
Daar komt bij dat een groot deel van de namen uit talen komt die het Nederlands niet spreekt. Sjostakovitsj, Rimski-Korsakov, Moessorgski en Tsjaikovski worden in vier talen op vier manieren gespeld; Dvořák, Janáček en Lutosławski dragen tekens die op een Nederlands toetsenbord niet bestaan.
Spelling die u één keer bewust heeft gereconstrueerd, blijft veel beter hangen dan spelling die u alleen heeft gelezen. Dat is het hele principe achter dit soort spellen.
Hoe het spel werkt
De regels zijn overal hetzelfde. Er is een woord van bekende lengte, u noemt letters, en elke letter die erin zit wordt op zijn plaats gezet. Elke letter die er niet in zit kost een kans; na een vast aantal missers is de ronde afgelopen.
Bij namen is de strategie anders dan bij gewone woorden. Klinkers zijn zoals altijd de beste eerste gok, maar bij Russische en Slavische namen loont het om vroeg op medeklinkercombinaties te letten, een sj, een tsj of een ski aan het eind verraadt vaak de hele naam.
Wie het register al kent, heeft bovendien een tweede ingang: de lengte. Er zijn maar weinig namen van vier letters, en nog minder van vijftien.
Zelf oefenen met dit register
Het alfabetische register bevat alle namen die in dit spel voorkomen, met hun levensjaren, land en stijlperiode erbij. Wie er doorheen bladert heeft de woordenlijst in handen.
Een productievere variant dan raden is de omgekeerde: neem een stijlperiode, bijvoorbeeld de barok, en probeer de namen op te schrijven voordat u de lijst opent. Dat werkt beter dan lezen, om dezelfde reden waarom dit spel werkt.
En voor wie het op de moeilijkste manier wil: de Russische en Tsjechische lijsten bevatten de namen waar de meeste mensen over struikelen.
Vier manieren om het moeilijker te maken
Wie de gewone ronde te makkelijk vindt, kan het op vier manieren opschroeven. De eerste is het aantal kansen verlagen: met vier missers in plaats van acht wordt elke gok een beslissing in plaats van een probeersel.
De tweede is de klinkers overslaan. Die zijn de veilige opening, dus wie ermee stopt verliest zijn houvast en moet op de naam zelf gaan denken. Bij Sjostakovitsj is dat een heel andere oefening dan bij Cage.
De derde is het omgekeerd spelen: laat iemand anders de naam kiezen uit een periode die u minder goed kent. En de vierde is de hardste, schrijf na elke geraden naam de levensjaren erbij, uit het hoofd. Dan is het geen spel meer maar een overhoring.
Waarom dezelfde naam op drie manieren wordt gespeld
De meeste spelfouten bij componistennamen zijn geen fouten maar transcripties. Namen uit het Russisch zijn in cyrillisch schrift geschreven en moeten per taal worden omgezet: wat in het Nederlands Sjostakovitsj is, is in het Engels Shostakovich, in het Duits Schostakowitsch en in het Frans Chostakovitch.
Er bestaat dus niet één juiste spelling maar één juiste spelling per taal. Dit naslagwerk volgt consequent de Nederlandse transcriptie, en daarom staat Tsjaikovski hier met een j en niet met een ch.
Bij Tsjechische en Poolse namen ligt het anders: die zijn met Latijnse letters geschreven en hebben wél één juiste vorm, alleen staan er tekens op die het Nederlands niet gebruikt. Dvořák, Janáček en Lutosławski zijn niet omgezet maar precies zo geschreven als in hun eigen taal, en die haakjes en strepen horen bij de naam: ze veranderen de uitspraak.
Veelgestelde vragen
Welke namen zijn het lastigst te spellen?
De Russische, omdat het Cyrillisch per taal anders wordt omgezet: Tsjaikovski, Sjostakovitsj en Moessorgski worden in het Engels heel anders geschreven.
Daarnaast de Tsjechische en Poolse namen met tekens die het Nederlands niet kent: Dvořák, Janáček, Lutosławski, Martinů.
Waarom worden Russische namen verschillend gespeld?
Omdat elke taal het Cyrillische schrift fonetisch omzet naar de eigen spellingregels. Het Nederlands schrijft Tsjaikovski waar het Engels Tchaikovsky schrijft en het Duits Tschaikowski.
Dit naslagwerk houdt de schrijfwijze aan die in de oorspronkelijke gegevens staat, zodat namen vindbaar blijven.
Wat is een goede eerste letter bij galgje?
Een klinker, meestal de e of de a, die komen in vrijwel elke naam voor. Daarna de veelvoorkomende medeklinkers n, r, s en t.
Bij componistennamen loont het bovendien om vroeg op de uitgangen te gokken: veel Slavische namen eindigen op -ski, -ov of -ich.
Waar vind ik de lijst met namen?
In het alfabetische register, dat alle honderdzevenenzestig namen bevat met hun land, stijlperiode en levensjaren.
Wie liever per tijdvak oefent, kan de zeven stijlperiodepagina's gebruiken.