Astor Piazzolla

Leven

Astor Piazzolla groeide op in New York, waar zijn vader hem op zijn achtste een bandoneon gaf die hij aanvankelijk verafschuwde. Hij speelde als tiener al in de orkesten van Buenos Aires en was op zijn eenentwintigste arrangeur bij Aníbal Troilo, de belangrijkste tangoleider van het land.

In 1954 studeerde hij in Parijs bij Nadia Boulanger. Hij liet haar zijn symfonische werk horen, dat ze correct maar zielloos noemde; toen hij op haar aandringen een tango speelde, zei ze dat hij die moest volgen. Dat gesprek is het scharnierpunt van zijn loopbaan.

Wat daaruit voortkwam heet nuevo tango: de bandoneon blijft, maar de vorm wordt uitgebreid met fuga's, dissonanten, jazzharmonie en een ritmiek in wisselende maatsoorten. Zijn kwintet (bandoneon, viool, piano, elektrische gitaar en contrabas) werd de standaardbezetting van het genre.

In Argentinië werd dat lange tijd als verraad gezien. De traditionele tangowereld verweet hem dat hij onspeelbaar en ondansbaar schreef; hij kreeg doodsbedreigingen, en zijn erkenning kwam eerst uit Europa en de Verenigde Staten en pas daarna uit eigen land.

Adiós Nonino, geschreven in 1959 na de dood van zijn vader, en Libertango uit 1974 zijn zijn bekendste stukken. Sinds de jaren negentig staan ze op de programma's van strijkkwartetten, pianisten en symfonieorkesten.

Belangrijkste werken

Betekenis

Piazzolla was op zijn eenentwintigste arrangeur bij Aníbal Troilo, de belangrijkste tangoleider van Buenos Aires, en studeerde daarna in Parijs bij Nadia Boulanger. Zij liet hem zijn symfonische werk horen, noemde het correct maar zielloos, en zei na één tango dat hij díé moest volgen. Dat gesprek is het scharnierpunt van zijn loopbaan.

Wat eruit voortkwam heet nuevo tango: de bandoneon blijft, maar de vorm wordt uitgebreid met fuga's, dissonanten, jazzharmonie en wisselende maatsoorten. Zijn kwintet (bandoneon, viool, piano, elektrische gitaar en contrabas) werd de standaardbezetting van het genre.

In Argentinië werd dat lang als verraad gezien: hij schreef onspeelbaar en ondansbaar, vond de traditionele tangowereld, en hij kreeg doodsbedreigingen. Zijn erkenning kwam eerst uit Europa en de Verenigde Staten.

Zijn samenwerking met klassieke musici veranderde zijn bereik. Rostropovitsj vroeg hem om Le Grand Tango, het Kronos Quartet om Five Tango Sensations, en na zijn dood namen Gidon Kremer, Yo-Yo Ma en Al Di Meola zijn werk in hun repertoire op. Daarmee kwam de tango terecht op podia waar het genre een halve eeuw eerder ondenkbaar was.

De tournee waar hij niet op mocht

Piazzolla groeide op in New York en leerde daar als dertienjarige Carlos Gardel kennen, de beroemdste tangozanger die Argentinië ooit heeft gehad. Hij hielp hem als tolk, speelde voor hem bandoneon en kreeg in Gardels film El día que me quieras uit 1935 een rolletje als krantenjongen.

Gardel vroeg hem mee op tournee door Latijns-Amerika. Zijn vader verbood het omdat hij te jong was, en dat besluit heeft zijn leven gered: op 24 juni 1935 verongelukte het vliegtuig van het gezelschap bij Medellín en kwamen Gardel en vrijwel al zijn musici om.

Piazzolla heeft er later laconiek over gedaan en gezegd dat hij anders harp had moeten spelen in plaats van bandoneon, een grap waarmee hij het onderwerp afsloot.

Belangrijker is wat hij van die jaren overhield. Hij hoorde in New York jazz en Bach door elkaar, hij zag hoe Gardel een publiek vasthield, en hij kwam als tiener terug in Argentinië met een blik van buiten op de tango. Precies dat is wat de tangowereld hem dertig jaar later zou verwijten.