Édouard Lalo

Leven

Édouard Lalo brak pas op zijn vijftigste door. Hij was tot dan toe altviolist in een strijkkwartet en schreef kamermuziek waar in het Parijs van het Tweede Keizerrijk geen publiek voor was: het operapubliek wilde opera, en instrumentale muziek gold als Duits.

De ommekeer kwam met de Symphonie espagnole uit 1874, geschreven voor Pablo de Sarasate. Het is ondanks de titel een vijfdelig vioolconcert, en het werd onmiddellijk repertoire, het staat nog altijd bij de meest gespeelde werken voor viool en orkest.

Zijn belangstelling voor Spanje was niet toevallig: zijn familie kwam oorspronkelijk uit Spanje, en hij putte uit dansritmen die hij van huis uit kende. Dat onderscheidt hem van tijdgenoten voor wie het Spaanse vooral decor was.

Zijn celloconcert uit 1877 is na dat van Dvořák en Saint-Saëns het meest gespeelde van de negentiende eeuw, en zijn opera Le roi d'Ys uit 1888, naar een Bretonse legende, was bij de première een groot succes.

Hij hoorde bij de generatie die met de Société Nationale de Musique de Franse instrumentale muziek weer op de kaart zette, samen met Saint-Saëns en Franck.

Belangrijkste werken

Betekenis

Lalo brak door op zijn vijftigste, met de Symphonie espagnole uit 1874 voor Pablo de Sarasate. Ondanks de titel is het een vijfdelig vioolconcert, en het staat sindsdien onafgebroken in het repertoire.

Zijn Spaanse belangstelling was geen mode maar herkomst: zijn familie kwam oorspronkelijk uit Spanje en hij kende de dansritmen van huis uit. Dat onderscheidt hem van tijdgenoten voor wie het Spaanse vooral decor was.

Vóór die doorbraak speelde hij altviool in een strijkkwartet en schreef hij kamermuziek waarvoor in het Parijs van het Tweede Keizerrijk geen publiek bestond. Met Saint-Saëns en Franck hoorde hij bij de generatie die met de Société Nationale de Musique de Franse instrumentale muziek weer op de kaart zette.

Zijn kamermuziek uit de jaren vijftig, drie pianotrio's en een strijkkwartet, is het werk waarmee hij begon en waarvoor toen geen publiek bestond. Het strijkkwartet uit 1859 is later herzien en wordt sinds enkele decennia weer gespeeld; het laat horen dat de melodische gave die in de Symphonie espagnole doorbrak er vijftien jaar eerder al volledig was.

Twintig jaar wachten op het toneel

Lalo wilde vóór alles opera schrijven, en daarin is hij het langst tegengewerkt. Zijn Fiesque, in 1867 ingezonden voor een prijsvraag van het Théâtre-Lyrique, kwam op de derde plaats en is bij zijn leven nooit opgevoerd; hij haalde er later delen uit voor zijn orkestwerken.

Le roi d’Ys was rond 1875 voltooid en ging pas in 1888 in première. Dertien jaar lang weigerden de Parijse huizen het, en Lalo bleef in de tussentijd concertfragmenten laten uitvoeren om te bewijzen dat de partituur deugde.

Toen het stuk er eindelijk kwam, was het meteen een succes: de Opéra-Comique speelde het in korte tijd meer dan honderd keer. Lalo was vierenzestig en had nog vier jaar te leven.

De stof is Bretons, de legende van de stad Ys die door de zee wordt verzwolgen, en dat past bij de wending die de Franse opera in die jaren nam, weg van het Italiaanse model en naar het eigen verleden. Dat Lalo daar twintig jaar op vooruitliep, heeft hem meer gekost dan het hem heeft opgeleverd.

Zijn gezondheid speelde daarbij mee. Rond 1880, terwijl hij aan het ballet Namouna werkte, kreeg hij een beroerte die zijn rechterhand aantastte; vrienden onder wie Gounod hielpen de orkestratie op tijd af te krijgen. Dat hij daarna nog de symfonie in g en Le roi d’Ys voltooide, was niemand in Parijs opgevallen als vanzelfsprekend.