Camille Saint-Saëns

Leven

Op 9 oktober 1835 werd Saint-Saëns in Parijs geboren. Zijn componistencarrière begon reeds op zeer jeugdige leeftijd en eindigde kort voor zijn dood op zijn zesentachtigste (16 december 1921 in Algiers). Beroemd is hij geworden door slechts enkele van de talloze composities die gelijkmatig over bijna tachtig jaar verspreid liggen. Tussendoor werd hij met de hoogste posten en onderscheidingen bekleed.

Daar zijn vader vroeg stierf, werd hij opgevoed door zijn moeder en een muzikale tante. Heel vroeg reeds bleken een grote aanleg voor het pianospel, een buitengewoon muzikaal geheugen en een zeer scherp gehoor.

Zijn debuut als componist vierde hij op zijn zevende, en als concertpianist op zijn tiende (met het derde pianoconcerto van Beethoven in de Salle Pleyel!). Aan het Parijse Conservatorium studeerde hij orgel en compositie. In 1853 verschijnt de eerste symfonie. De volgende twee trok hij zelf terug. Als pianoleraar een de beroemde École Niedermeyer behoorde Fauré tot zijn leerlingen. Na 1865 weigert hij elke pedagogische opdracht, om zich uitsluitend aan het componeren, dirigeren en concerteren te kunnen wijden. Zo onderneemt hij als tachtigjarige nog concertreizen naar onder meer Amerika en Athene. De eerste werken waarmee hij beroemd werd waren de "Danse Macabre" en de opera "Samson et Dalila".

Belangrijkste werken

Betekenis

Saint-Saëns was een wonderkind dat op zijn tiende een recital gaf waarbij hij aanbood elke Beethovensonate als toegift uit het hoofd te spelen. Hij werd zesentachtig en schreef in die tijd in vrijwel elk genre, met een vakmanschap dat door niemand werd betwist en een oorspronkelijkheid waarover de meningen verschillen.

Zijn duurzaamste werken zijn de concerten. Het tweede pianoconcert, het derde vioolconcert en het eerste celloconcert staan alle drie vast in het repertoire, en het laatste geldt als het toegankelijkste grote celloconcert dat er is.

Le carnaval des animaux uit 1886 verbood hij bij leven uit te voeren, op één deel na: Le cygne. Hij vreesde dat de grappen, waaronder een parodie op Offenbach en op zijn eigen Danse macabre, zijn reputatie als serieus componist zouden schaden. Het verscheen pas na zijn dood en werd meteen zijn bekendste werk.

In zijn laatste decennia verzette hij zich fel tegen Debussy en Strawinsky. Dat kostte hem zijn reputatie in het interbellum, en pas sinds de jaren zeventig wordt zijn werk weer op eigen waarde beoordeeld.

De eerste filmpartituur, 1908

In 1908 schreef Saint-Saëns op zijn drieënzeventigste de muziek bij L’assassinat du duc de Guise, een Franse stomme film van achttien minuten. Het is de eerste filmpartituur van betekenis: geen samenraapsel van bestaande stukken, maar een doorgecomponeerd werk voor strijkers, piano en harmonium dat de scènes volgt.

De opdracht kwam van het productiehuis Le Film d’Art, dat de nieuwe vorm respectabel wilde maken door er kunstenaars met naam bij te halen. Dat uitgerekend de grootste levende Franse componist ja zei, was het nieuws waar het om ging.

Het staat haaks op het beeld van de verstokte reactionair dat aan hem is blijven kleven. Hij verzette zich tegen Debussy en Strawinsky, maar was tegelijk een van de eersten die de fonograaf gebruikte, die in Egypte en Algerije muziek beluisterde en noteerde, en die een film muzikaal serieus nam.

Hij stierf in 1921 in Algiers, waar hij al decennia de winters doorbracht. Zijn laatste werken zijn drie sonates voor blaasinstrumenten, geschreven op zijn zesentachtigste om, zoals hij het zelf formuleerde, instrumenten die zelden solo klinken niet zonder repertoire achter te laten.

Hij was bovendien schrijver buiten de muziek. Saint-Saëns publiceerde over sterrenkunde, archeologie en oude instrumenten, was lid van het Franse astronomisch genootschap, en schreef een verhandeling over de decors van het antieke theater. Een tijdgenoot merkte op dat hij alles kon behalve middelmatig zijn, en dat was niet uitsluitend als lof bedoeld.