Pablo de Sarasate

Leven

Pablo de Sarasate werd geboren in Pamplona op 10 maart 1844 als zoon van een musicus in dienst van het leger. Op prille leeftijd begon hij viool te studeren, en werd al gauw als wonderkind aanschouwd. Hij gaf zijn eerste concert in La Coruña toen hij nog maar acht jaar oud was.

Dankzij de financiële steun van gravin de Espoz y Mino kon hij bij Manuel Rodríguez Saez in Madrid gaan verderstuderen. Na een kort verblijf in de Spaanse hoofdstad, kreeg hij van koningin Isabel II een beurs om in Parijs te gaan studeren.

Tijdens de reis naar Parijs overleed zijn moeder echter aan een hartinfarct. Men ontdekte ook dat Pablo zelf aan cholera leed. Gelukkig ontfermde de Spaanse consul in Bayonne zich over hem, en zorgde ervoor dat hij na zijn genezing de reis kon voortzetten. In Parijs zette hij zijn vioolstudies verder bij Delfin Alard.

In 1857 won hij de prijs voor viool van het Parijse conservatorium, en twee jaar later begon hij zijn carrière als virtuoosviolist. Onder meer Edouard Lalo, Max Bruch en Camille Saint-Saëns componeerden werken speciaal voor Sarasate. Hij speelde tijdens de concerten ook eigen composities.

Hoewel Pablo de Sarasate massa's liefdesbrieven kreeg, bleef hij zijn hele leven lang vrijgezel. Dankzij het enorme succes dat hij genoot, werd hij zeer rijk. Toen hij op 20 september 1908 in Biarritz stierf aan een chronische bronchitis, liet hij het grootste deel van zijn bezittingen na aan zijn geboortestad Pamplona, waar nu een Sarasate-museum in het conservatorium staat.

De muziek van Pablo de Sarasate is meer gericht op de virtuositeit dan op het melodische aspect. Steeds krijgt de viool de belangrijkste rol toebedeeld.

Belangrijkste werken

Betekenis

Sarasate was een zuivere toonvirtuoos in een eeuw die om kracht vroeg. Tijdgenoten beschrijven zijn spel als zilverachtig en volstrekt gelijkmatig: geen enkel hoorbaar verschil tussen op- en neerstreek, geen geforceerde klank, en een intonatie die als onfeilbaar gold.

Zijn eigen werken zijn daarop geschreven. Zigeunerweisen uit 1878 en de Carmen-fantasie uit 1883 zijn showstukken in de beste zin: ze vragen alles van de speler en klinken tegelijk volstrekt natuurlijk; er is nergens de indruk dat er wordt geworsteld.

Een reeks componisten schreef voor hem: Bruch droeg hem zijn tweede vioolconcert en de Schotse fantasie op, Lalo de Symphonie espagnole, Saint-Saëns zijn derde vioolconcert en de Introduction et rondo capriccioso. Dat repertoire bestaat dankzij hem.

Hij was een van de eerste violisten die opnamen maakte: in 1904 nam hij een aantal van zijn eigen stukken op, zodat zijn spel, anders dan dat van Paganini, werkelijk te beoordelen valt.

Wat hij naliet

Sarasate speelde het grootste deel van zijn loopbaan op een Stradivarius uit 1724, die sindsdien zijn naam draagt. Hij bezat daarnaast een tweede Stradivarius en een Guarneri, en liet ze bij zijn dood na aan de conservatoria van Parijs en Madrid, met de bepaling dat ze bespeeld moesten blijven.

De rest van zijn bezit ging naar Pamplona: partituren, brieven, onderscheidingen, de opdrachten die componisten bij hun manuscripten hadden geschreven. De stad heeft er een museumverzameling van gemaakt, en het is een van de weinige negentiende-eeuwse virtuozenarchieven dat vrijwel compleet bij elkaar is gebleven.

Daardoor is precies na te gaan wat er voor hem is geschreven. Bruch droeg hem zijn tweede vioolconcert en de Schotse fantasie op, Lalo de Symphonie espagnole en het eerste vioolconcert, Saint-Saëns zijn eerste en derde vioolconcert, Wieniawski zijn tweede polonaise. Vier vaste nummers van het repertoire bestaan omdat hij er was.

Het merkwaardigste dat hij naliet zijn de opnamen uit 1904, gemaakt toen hij zestig was en het procedé nog nauwelijks iets kon vastleggen. Ze klinken ruw, maar ze laten wel horen wat tijdgenoten bedoelden: een klein, volkomen zuiver geluid zonder een spoor van forceren.