Antonín Dvořák

Leven

De vader van Dvořák was slager-herbergier in Nelahozeves, een onooglijk dorpje in Tsjechië. Als oudste zoon geboren op 8 september 1841, was Antonin ook voorbestemd voor de slagersstiel. Maar de vioollessen die hij van de dorpsonderwijzer gekregen had, vielen zo goed mee dat hij 1857 als muziekstudent naar Praag trekt. Hij houdt er zich in leven door in allerlei orkestjes van verschillend allooi te spelen. In 1862 is hij altist in het Nationaal Theater. Hij huwt de goudsmidsdochter Anna Cerkowa in 1873.

Door zijn eerste successen als componist, en de vriendschap en bescherming van Brahms en Tschaikovsky, wordt hij compositieleraar aan het Conservatorium te Praag, organist aan de Sint-Adalbertuskerk en ontvangt een Oostenrijkse staatsbeurs (in de jury zetelden o.a. Brahms en Hanslick!). Dan kwam, bijna automatisch, de belangstelling uit het buitenland: beroemde orkesten nodigden hem uit om eigen werk te komen dirigeren. Hij wordt doctor honoris causa aan de universiteiten van Cambridge en Praag, en hij wordt aangezocht als leider van de pasgestichte "National Conservatory of Art" te New York. Voor die laatste betrekking worden hem vorstelijke bedragen aangeboden, en na lang aarzelen beslist hij samen met zijn familie toch maar de grote stap te zetten. Zijn eigenaardige maniakale interesse voor locomotieven (hij noteerde in het station van Praag alle types met nummer en uurrooster!) werd vervangen door die voor stoomschepen in de Newyorkse haven; de duiven in de bossen uit Tsjechië door die van het enorme Central Park. Verder werd zijn heimwee verdreven in het door Tsjechische kolonisten gebouwde dorpje Spilville in de staat Iowa.

In 1894 loopt zijn contract in Amerika ten einde, en hij keert terug naar Bohemen. In 1901 wordt hij artistiek directeur van het Praags Conservatorium. Nog enkele jaren kan hij hard werken, alvorens te sterven op 1 mei 1904.

Belangrijkste werken

Betekenis

Dvořák kwam uit een dorpsherberg, speelde als jongen viool bij de plaatselijke kapel en zat jarenlang als altviolist in het orkest van het Voorlopig Theater in Praag voordat hij als componist doorbrak. Die praktijkervaring is hoorbaar: zijn orkestratie is van iedereen in de negentiende eeuw het meest speelbaar.

Zijn doorbraak kwam via Brahms, die hem in 1877 bij de uitgever Simrock aanbeval. De Slavische dansen die daaruit voortkwamen werden onmiddellijk een verkoopsucces, en daarmee werd hij binnen enkele jaren een internationaal bekende naam.

Van 1892 tot 1895 leidde hij het conservatorium in New York. Daar schreef hij zijn negende symfonie en het Amerikaanse kwartet, en gaf hij Amerikaanse componisten de raad hun eigen volksmuziek als grondslag te nemen, advies dat de generatie van Copland mede heeft gevormd; zie Amerikaanse componisten.

Wat hij in Amerika zei

Dvořák werd in 1892 naar New York gehaald om het National Conservatory te leiden, een instelling die, anders dan vrijwel alles in het Amerika van die jaren, zwarte en vrouwelijke studenten toeliet. Hij kreeg er een salaris van vijftienduizend dollar, ruim twintig keer wat hij in Praag verdiende.

In mei 1893 zei hij in de New York Herald waar hij vond dat de Amerikaanse muziek vandaan moest komen: uit de liederen van de zwarte bevolking. Hij noemde ze de mooiste melodieën die het land had voortgebracht en verklaarde dat elke serieuze Amerikaanse school daarop gebouwd zou moeten worden.

Hij had ze leren kennen van zijn student Harry Burleigh, een zwarte bariton die hem spirituals voorzong. Burleigh werd later de man die die liederen in concertversies uitgaf en ze daarmee het repertoire in bracht.

De zomer van 1893 bracht Dvořák door in Spillville in Iowa, een dorp waar Tsjechische boeren woonden en waar hij in de kerk het orgel speelde. Daar schreef hij in drie dagen het Amerikaanse strijkkwartet, een Boheemse componist die in een Boheems dorp in Iowa muziek schreef over wat hij in New York had gehoord.