Charles Gounod

Leven

Gounods vader was een kunstschilder en graveur in Parijs, die echter stierf toen Charles nauwelijks vijf jaar was (geboren op 17 juni 1818. Zijn moeder was een voortreffelijke pianiste en dus uiteraard zijn eerste muzieklerares. Terwijl hij klassieke filologie studeert, volgt hij verder pianoles bij Reicha. Tenslotte kiest hij definitief voor een muzikale loopbaan, en laat zich inschrijven aan het Conservatorium. Een tweede en eerste "Prix de Rome" brengen de traditionele tweejaarse studiebeurs op in Rome. Daar bestudeert hij vooral Palestrina, wat zijn sporen nalaat als hij terug in Parijs is: hij wordt kerkorganist en kerkkoorleider, gaat een jaar theologie studeren en componeert missen.

Naast Palestrina boeien hem vooral Mendelssohn, Schumann en Berlioz. Enkele opera's, oratoria en symfonieën vinden geen weerklank, tot hij plots uitpakt met "Faust" op een libretto van Bonnier en Carré naar Goethe. De volgende opera's waren echter geen lang leven meer beschoren, op uitzondering van "Mireille" en "Roméo et Juliette". Hij ontvlucht het oorlogsgeweld door naar Londen te trekken, waar hij drie jaar lang een liefdesverhouding heeft met ene Mevrouw Weldon. Franse vrienden van zijn vrouw ontvoeren hem echter en brengen hem terug naar de wettige haard. Blijkbaar gelouterd wijdt hij zich hoofdzakelijk aan geestelijke werken, tot zijn dood in 1893 (18 oktober).

Belangrijkste werken

Betekenis

Gounod is de figuur die de Franse opera na Meyerbeer een andere richting gaf: weg van het monumentale spektakel, naar een lyrische opera waarin het persoonlijke drama voorop staat. Faust uit 1859 was decennialang de meest uitgevoerde opera ter wereld.

Hij twijfelde zijn leven lang tussen kerk en theater. In zijn twintiger jaren overwoog hij priester te worden en droeg hij een tijdlang een soutane; zijn kerkmuziek, waaronder verschillende missen en twee oratoria, beslaat een groot deel van zijn oeuvre.

Het Ave Maria uit 1853 is daarvan het bekendste voorbeeld en tegelijk het merkwaardigste: hij schreef een melodie over de eerste prelude uit Bachs Wohltemperiertes Klavier, zonder één noot van Bach te veranderen. Het is een van de succesvolste bewerkingen in de muziekgeschiedenis.

Zijn Funeral March of a Marionette kreeg een tweede leven als herkenningsmelodie van een televisieserie, en is daardoor bij een publiek bekend dat zijn opera's nooit heeft gehoord.

De Londense jaren

In september 1870, bij het uitbreken van de Frans-Duitse oorlog, week Gounod met zijn gezin uit naar Engeland. Hij bleef er tot 1874, veel langer dan de oorlog duurde, en die jaren hebben zijn verdere loopbaan bepaald.

Hij werd er meteen een figuur van gewicht. Hij dirigeerde het koor dat kort daarna als Royal Choral Society verderging en schreef een reeks Engelse koorwerken en liederen voor een markt die daar honger naar had. De Engelse koortraditie nam hem op zoals ze eerder Händel en Mendelssohn had opgenomen.

Het liep uit op een openbaar schandaal. Gounod trok in bij de zangeres Georgina Weldon en haar man, raakte daarna met haar in een slepend conflict over zijn manuscripten en over geld, en keerde in 1874 min of meer gevlucht naar Frankrijk terug. De rechtszaken sleepten daarna nog jaren voort.

Wat hij eraan overhield was een publiek. Zijn twee grote oratoria, La rédemption uit 1882 en Mors et vita, schreef hij in opdracht voor het festival van Birmingham, en ze waren in Engeland jarenlang populairder dan in Parijs.

Er is nog een reden waarom die Londense jaren ertoe doen. Gounod schreef er zijn eerste grote koorwerken op Engelse teksten, en hij leerde er het oratoriumbedrijf kennen dat in Engeland op amateurkoren draaide. Zijn Rédemption en Mors et vita zijn voor Birmingham geschreven en waren in de Angelsaksische wereld decennialang populairder dan zijn opera’s. Dat hij in Frankrijk vooral als operacomponist geldt en in Engeland vooral als kerkcomponist, is geen verschil in smaak maar het gevolg van waar hij op welk moment werkte.