Hector Berlioz

Leven

Op 11 december 1803 werd Hector Berlioz geboren in Côte-Saint-André. Zijn vader was een erg voorzichtig plattelandsarts en zijn moeder van het hysterische en theatrale type. De kinderen waren dan ook alle vier min of meer erfelijk belast.

De eerste muzieklessen op fluit krijgt hij van zijn vader, en naar zijn eigen zeggen beleefde hij zijn allereerste muzikale ontroering tijdens het horen van een meisjeskoor bij zijn eerste communie! Op zijn twaalf schrijft hij de eerste melodieën en gaat fluit en zang studeren.

Op naar Parijs te kunnen gaan, gaat hij in op de ouderlijke wens en studeerde medicijnen. Hij is echter meer te vinden in de opera dan in de colleges, geobsedeerd als hij is door leven en werk van Gluck.

Ten slotte hakt hij de knoop door en laat zich inschrijven aan het Conservatorium voor harmonie en orkestratie (bij Reicha) en compositie (Lesueur). De eerste stappen op het gebied van de opera, het oratorium en de mis zijn een mislukking, en het ziet er een tijdlang naar uit dat hij eerder als zakenman en diplomaat zal carrière maken dan als componist. Uit geldnood moet hij fluit- en gitaarlessen geven en in een vaudevillekoor zingen. Na een hongerstaking en een mislukte zelfmoordpoging geeft zijn vader uiteindelijk de toelating om definitief en uitsluitend muziekstudies aan te vatten.

Na enkele mislukte pogingen behaalt hij de "Prix de Rome" in 1830 met de cantate "Sardanapale". In 1827 ontdekt hij Engeland, tegelijk Shakespeare en de toneelactrice Harriett Smithson, die als Ophelia naam maakte en hem jarenlang blijft fascineren. Aanvankelijk slaagt hij er maar niet in om met zijn idool in contact te komen. Om de aandacht te trekken, organiseert hij zelfs een concert met eigen werken wanneer de Engelse toneelgroep met zijn aangebedene nog eens op tournee in Parijs is. In zijn autobiografische "Symphonie fantastique" speelt zij een belangrijke rol. In 1834 trouwt hij er uiteindelijk mee na allerlei intriges, om er tien jaar later van te scheiden, en nog eens tien jaar later met de zangeres Maria Recio te huwen.

Voortdurend zit Berlioz in geldmoeilijkheden: zo componeerde hij "Harold en Italie" (een symfonie met altsolo op bestelling van Paganini) uit geldnood wegens het bankroet van Harrietts toneelgroep. Ook zijn "Requiem" brengt enige verlichting, en op een benefietconcert krijgt hij een grote som van de (steenrijke) Paganini toegestoken. Zijn volgend werk "Roméo et Juliette" was dan ook aan die Italiaanse duivelskunstenaar opgedragen. Intussen had hij al alles verloren bij het fiasco van zijn opera "Benvenuto Cellini"; ook zijn "Traité d'Instrumentation" ontstond uit geldnood.

Hij maakt kennis met de vertaling van Goethes Faust, met "La Damnation de Faust" als gevolg. In parijs kan hij maar niet definitief doorbreken, terwijl zijn werken in het buitenland reeds een hele tijd tot het vaste repertoire behoren. Door een schitterende tournee in Rusland kan hij eens te meer het bankroet vermijden. Daarnaast kan hij zijn naam vooral in Duitsland te gelde maken; een korte tijd is hij ook operadirigent in Londen, maar die onderneming gaat failliet nog voor hij er vaste voet kan krijgen. Na een slepende ziekte sterft hij in Parijs op 3 maart 1869.

Belangrijkste werken

Betekenis

Berlioz is de eerste grote componist die geen uitvoerend musicus was. Hij speelde gitaar en fluit, geen piano, en componeerde uitsluitend op papier, wat volgens sommigen verklaart waarom zijn muziek zo weinig aan bestaande klaviervormen ontleent en zoveel aan klankkleur.

De Symphonie fantastique uit 1830, geschreven toen hij zesentwintig was en drie jaar na Beethovens dood, is het eerste volledig programmatische symfonische werk: vijf delen met een verhaal, een terugkerend thema dat de geliefde voorstelt, en een instrumentatie die op dat moment nergens een equivalent had.

Zijn Grand traité d'instrumentation uit 1844 is het eerste systematische boek over orkestratie en werd het studieboek van de hele negentiende eeuw; Strauss herzag het in 1904 en gebruikte het opnieuw.

In Frankrijk werd hij zijn leven lang vooral als criticus gewaardeerd en als componist genegeerd. Les Troyens, zijn grootste werk, is pas in de twintigste eeuw compleet uitgevoerd.