Felix Mendelssohn

Leven

Mendelssohn, groeide op in voor een musicus wellicht ideale materiële en culturele omstandigheden. Hij werd geboren in Hamburg op 3 februari 1809; zijn vader was bankier, zijn moeder uitermate artistiek en literair begaafd en zijn grootvader Mozes Mendelssohn was een bekend Joods filosoof. In 1812 verhuist de familie naar Berlijn, en in 1816 "bekeert" ze zich tot het lutheranisme. In Berlijn volgt Felix muzieklessen bij de grootste namen uit die periode: Berger voor piano, Hennings voor viool en Zelter voor theorie. Die laatste brengt hem een grote verering bij voor Bach, en geruggesteund door het vaderlijk kapitaal, organiseert Mendelssohn op zijn twintig voor het eerst sedert Bachs dood een uitvoering van de "Matthäuspassion". Intussen was hij opgegroeid tot wellicht de veelzijdigste componist uit de negentiende eeuw; hij had evenveel aanleg en belangstelling voor literatuur, talen, wetenschap, schilderkunst, sport en schaken als voor muziek. Op zijn zeventien componeert hij reeds de enig mooie "Sommernachtstraum"-ouverture, en in het begin van de dertiger jaren onderneemt hij enkele grote reizen naar Italië, Engeland en Frankrijk waar hij Liszt en Berlioz ontmoet. In 1833 is hij muziekdirecteur van de stad Düsseldorf, twee jaar later dirigent en conservatoriumdirecteur in Leipzig, en in 1841 en 1842 "Generalmusikdirektor" in Berlijn. Intussen had hij nog de tijd gevonden om in 1837 te huwen.

Dat alles was duidelijke te veel voor zijn gezondheid, temeer daar hij een eerder zwak gestel had. Door oververmoeidheid is hij een tijdlang doof; hij geneest, maar blijkt toch teveel van zichzelf gevergd te hebben en sterft op 38-jarige leeftijd op 4 november 1847 in Leipzig aan een reeks hartaanvallen.

Belangrijkste werken

Betekenis

Mendelssohn groeide op in een welgesteld Berlijns milieu waarin het gewoon was dat er zondags een klein orkest in huis speelde. Op zijn zeventiende schreef hij de ouverture bij Een midzomernachtdroom, een werk dat in volwassenheid en klankvinding tot vandaag als uitzonderlijk geldt.

Zijn belangrijkste daad ligt buiten zijn eigen werk. In 1829, op zijn twintigste, dirigeerde hij in Berlijn de eerste uitvoering van Bachs Matthäus-Passion sinds diens dood. Die uitvoering is het begin van de hele Bach-heropleving; zie de pagina over Johann Sebastian Bach.

Als dirigent van het Gewandhaus in Leipzig en als oprichter van het conservatorium daar heeft hij bovendien het moderne concertleven mede vormgegeven: vaste programma's, historisch repertoire naast nieuw werk, en een orkest met een eigen artistieke leiding.

Het standbeeld in Leipzig

In 1892 kreeg Mendelssohn voor het Gewandhaus in Leipzig een standbeeld, betaald met geld dat de stad zelf bijeenbracht. In november 1936 liet de nationaalsocialistische burgemeester het ’s nachts weghalen en omsmelten, buiten medeweten van de gemeenteraad.

Daarmee werd afgerond wat al bijna een eeuw liep. Wagner had in 1850 Das Judenthum in der Musik gepubliceerd, aanvankelijk onder schuilnaam, waarin hij Mendelssohn als voorbeeld nam van een componist die wel kon nabootsen maar niets eigens had. Dat stuk is de bron van vrijwel elk latere verwijt aan zijn adres.

Onder het Derde Rijk was zijn muziek verboden, en de Ein Sommernachtstraum-muziek werd door anderen vervangen. Mendelssohn was op zijn zevende luthers gedoopt; het maakte geen verschil.

Pas in 2008 stond er in Leipzig weer een standbeeld, nagemaakt naar het origineel en opnieuw met particulier geld betaald. Zijn woonhuis in de Goldschmidtstraße, waar hij in 1847 stierf, is sinds 1997 museum, het enige bewaarde woonhuis van de componist die de stad haar orkest en haar conservatorium had gegeven.