Leven
Charles Valentin Morhange, gewoonlijk Alkan de oudere genaamd is in het Parijse 'Quartier du marais' geboren op 30 november 1813. Zijn vader, Alkan Morhange, was directeur van een instelling, waar zowel algemeen als muzikaal onderricht werd. Als zesjarige werd Alkan toegelaten tot het Conservatorium in de pianoklas van Zimmermann. Op elfjarige leeftijd bekwam hij er de eerste prijs piano.
De jonge Alkan oogstte succes op concerten in het Conservatorium, in de 'salons', en in Londen. Hij speelde ook kamermuziek samen met violist Alard en cellist Franchomme. Reeds in 1828 werden zijn eerste composities uitgegeven. De aanwezigheid van tal van virtuozen in Parijs heeft er hem toe aangezet zich eerder op het onderwijs en de compositie toe te spitsen. Net zoals F. Chopin vreesde hij het publiek. Hij was mensenschuw en deze karaktertrek nam alsmaar toe bij deze vrijgezel. De geboorte van een onwettige zoon (Eraïm Miriam, Delaborde geheten) en zijn mislukte poging om Zimmermann op tevolgen aan het Conservatorium tekenden hem zwaar.
Naast zijn belangrijke opdracht als pedagoog (hij nam namelijk een aantal leerlingen van Chopin over) bleef Alkan tot in 1873 ook als componist werkzaam. In omvang kan zijn oeuvre vergeleken worden met dat van Chopin: 76 opusnummers, een twintigtal afzonderlijke werken, transcripties, een trio, een sonate voor cello en piano, een 'Grand Duo' voor viool en piano en een aantal vocale werken, waaronder een merkwaardige 'Treurmars voor de dood van een papegaai'. Alkan was overigens sterk geboeid door de piano met pedaal, waarvoor hij belangrijke en originele werken schrijft zoals 'Bombardon Carillon'.
Alkan was inderdaad een zonderling, en dit zowel in zijn oeuvre als in zijn levenswandel. Hij nam steeds precies om tien uur afscheid van zijn vrienden en woonde in een flat van twee verdiepingen om niet gestoord te worden door buren, en om ongewenste bezoekers te kunnen ontlopen.
Niettegenstaande hij steeds meer afgezonderd leefde, trad Alkan opnieuw op tussen 1873 en 1880 in een jaarlijkse cyclus 'Six petits concerts' in de Salle Erard. In werkelijkheid waren het grote concerten waarop J.S. Bach, D. Scarlatti, G.F. Händel en J.P. Rameau evenals L.van Beethoven, F. Mendelssohn, F. Chopin, R. Schumann... werden vertolkt. Als intermezzo speelde Alkan eigen werken. Viardot, Delaborde en C. Saint-Saëns verleenden hun medewerking aan die concerten. Vincent D'Indy getuigde: "Het was geen F. Liszt, misschien was het technisch ook minder volmaakt, maar het was intiemer en menselijker". Het is betreurenswaardig dat de Société Nationale Alkan niet heeft erkend als een van de grote Franse musici van de romantische generatie, zoals ze wel hadden gedaan voor César Franck.
Alkan, die in de vergetelheid was geraakt, is op een eenzame en raadselachtige manier om het leven gekomen. Men heeft beweerd dat hij verpletterd werd onder zijn bibliotheek terwijl hij de Talmud aan het zoeken was. In feite had hij al jarenlang een zwakke gezondheid en zou men hem gevonden hebben "in de keuken, het gezicht tegen de grond, met een zware paraplubak boven op hem". Regelmatig onderhevig aan duizeligheid zal hij gepoogd hebben zich aan dit zware meubel vast te klampen. Hij stierf op 30 maart 1888 en werd op Pasen, 1 april, begraven in aanwezigheid van een viertal vrienden.
Belangrijkste werken
Betekenis
Alkan was in de jaren dertig een van de meest bewonderde pianisten van Parijs, bevriend met Chopin, Liszt en Sand, en trok zich daarna decennialang volledig uit het openbare leven terug. Tussen 1848 en 1873 gaf hij vrijwel geen concerten, terwijl hij zijn zwaarste werken juist in die jaren schreef.
Die werken zijn extreem. De Douze études dans les tons mineurs uit 1857 bevatten een complete vierdelige symfonie en een driedelig concert, beide voor piano solo; het eerste deel van dat concert duurt bijna een half uur en is technisch waarschijnlijk het zwaarste wat ooit voor het instrument is geschreven.
Zijn Grande sonate uit 1844 is formeel ongehoord: vier delen die elk een leeftijd voorstellen (twintig, dertig, veertig, vijftig) en die steeds langzamer worden, zodat het werk eindigt waar het traditioneel zou versnellen.
Zijn muziek raakte na zijn dood vrijwel volledig vergeten en wordt pas sinds de jaren zestig weer gespeeld, door een klein aantal pianisten dat het aandurft.
Vragen over Alkan
Waarom is Alkan zo weinig bekend?
Hij trok zich rond 1850 uit het openbare leven terug, publiceerde weinig en zijn muziek is technisch zo zwaar dat maar een handvol pianisten haar speelt. De herwaardering begon pas in de jaren zestig.
Wat is de Symphonie pour piano seul?
Een complete vierdelige symfonie voor piano solo, opgenomen als de studies vier tot en met zeven van zijn opus 39 uit 1857. In dezelfde bundel staat ook een driedelig concert voor piano solo.
Wat is bijzonder aan de Grande sonate?
De vier delen stellen de leeftijden twintig, dertig, veertig en vijftig voor, en worden achtereenvolgens langzamer in plaats van sneller. Dat is in de negentiende eeuw zonder precedent.
Was Alkan bevriend met Chopin?
Ja. Ze woonden een tijdlang in hetzelfde gebouw en waren goede vrienden; Chopin liet bij zijn dood zijn leerlingen aan Alkan over.