Vincent d’Indy

Leven

De volledige naam van Vincent d'Indy wijst reeds op zijn afkomst: een oud adellijk geslacht van militairen. Hij werd geboren op 27 maart 1851, en verloor toen reeds zijn moeder. De opvoeding werd toevertrouwd aan zijn muzikaal buitengewoon begaafde grootmoeder. Aanvankelijk studeert hij rechten, maar breekt daarna definitief met de familietraditie door te kiezen voor een loopbaan als musicus.

Door zijn afkomst kon hij zich de allerbeste leraren veroorloven, zoals Diéma (piano), Lavignac (harmonie), Duparc en Franck, die hem inwijdden in de kunst van Wagner.

Na zijn studie, legerdienst (in de Frans-Duitse oorlog) en reizen naar Duitsland werd hij organist in de Saint-Leu, daarna koorleider en ten slotte dirigent van de Concerts Colonne. Het ambt van compositieleraar aan het Parijse Conservatorium weigerde hij, omdat hij reeds voorzitter was van de "Société Nationale des Compositeurs de Musique français", en omdat hij al zijn krachten wenste te wijden aan de Schola Cantorum, waarvan hij de mede-oprichter was geweest. Hij voerde intensieve propaganda voor de muziek en denkbeelden van Wagner en zijn lichtend voorbeeld César Franck. Over beide figuren schreef hij een biografie, terwijl zijn "Cours de Composition" een tot op onze dagen gebruikt handboek blijft (dit licht ons wellicht meer in over het peil van de hedendaagse muziekopleiding dan over de verdiensten van d'Indy).

Als dirigent was hij veelgevraagd, maar als pedagoog en als mens neigde hij naar een streng formalisme. Hij stierf in Parijs op 80-jarige leeftijd op 2 december 1931.

Belangrijkste werken

Betekenis

D'Indy was leerling van César Franck en na diens dood de leider van de kring om hem heen. In 1894 stichtte hij mede de Schola Cantorum, een conservatorium dat zich bewust tegenover het staatsconservatorium opstelde: de nadruk lag er op gregoriaans, renaissancepolyfonie en Bach in plaats van op opera.

Zijn eigen muziek verbindt de cyclische vorm van Franck, één thema dat in alle delen terugkeert, met Wagneriaanse harmonie en met Franse volksmelodiek. De Symphonie cévenole uit 1886, gebouwd op een herderslied uit de Cevennen, is daarvan het bekendste voorbeeld.

Istar uit 1896 is formeel het opvallendst: een reeks variaties die in omgekeerde volgorde verloopt, van de meest versierde naar het kale thema, naar het verhaal van de godin die bij elke poort een kledingstuk aflegt.

Als leraar en als schrijver van een driedelig compositieleerboek heeft hij een hele generatie gevormd; zijn leerlingen waren onder anderen Satie, Roussel, Honegger en Varèse.

De opgraving van Monteverdi en Rameau

De Schola Cantorum was niet alleen een conservatorium maar ook een werkplaats voor oude muziek, en dat is d’Indy’s minst bekende en misschien duurzaamste werk. Hij bewerkte en dirigeerde in 1904 in Parijs Monteverdi’s Orfeo, dat sinds de zeventiende eeuw niet meer was opgevoerd.

Daarna volgden Monteverdi’s L’incoronazione di Poppea, werk van Rameau en Gluck en Duitse cantates. Zijn uitgaven zijn naar de maatstaven van vandaag zwaar bewerkt (hij vulde aan, herschikte en orkestreerde in de klank van zijn eigen tijd), maar ze brachten muziek terug op het toneel die anders in de bibliotheek was gebleven.

Voor de Franse muziek had dat een programmatische bedoeling. D’Indy zette tegenover het Duitse repertoire een eigen stamboom die via Rameau en Couperin tot in de zeventiende eeuw terugliep, en zijn leerlingen kregen die stamboom in de les mee.

Dat is de reden dat uit dezelfde school zowel zijn eigen strenge, cyclische symfonieën voortkomen als het neoclassicisme van een halve eeuw later. Wie Rameau leert lezen voordat hij Wagner leert bewonderen, schrijft andere muziek.

Zijn reputatie is daarna lang belast geweest, en niet zonder reden. D’Indy was uitgesproken nationalistisch en antidreyfusard, en in zijn geschriften staan passages die van antisemitisme getuigen. Dat hoort bij het beeld, naast het feit dat hij als leraar generaties heeft gevormd en als uitgever muziek heeft gered die anders was gebleven waar ze lag.