Engelbert Humperdinck

Leven

Engelbert Humperdinck werd geboren in Siegburg op 1 september 1854. Hij studeerde aan het conservatorium van Keulen tussen 1872 en 1876 en aan de koninklijke muziekschool van München van 1877 tot 1879. Tijdens een reis in Napels ontmoette hij Richard Wagner, die hij hielp bij de voorbereiding van 'Parsifal'.

Hij gaf les in Parijs, Barcelona, Keulen en Mainz, waarna hij zich in Frankfurt vestigde. Hij schreef er de opera 'Hänsel und Gretel', die in première ging in Weimar, onder leiding van Richard Strauss.

In 1900 verhuisde Humperdinck naar Berlijn, waar hij enige tijd les gaf en opera's componeerde. In zijn muziek maakt hij veelvuldig gebruik van volksliedjes uit Westfalen. Soms komt ook Wagners invloed tot uiting.

Engelbert Humperdinck stierf op 27 september 1921 in Neustreliz. In totaal had hij zeven opera's geschreven, theatermuziek bij stukken van Shakespeare en een aantal ballades voor zang en orkest. Hoewel 'Hänsel und Gretel' volledig zijn succes bepaalde, werd recentelijk ook 'Die Königskinder' herontdekt.

Belangrijkste werken

Betekenis

Humperdinck werkte in 1880 en 1881 als assistent van Wagner in Bayreuth bij de voorbereiding van Parsifal, en schreef daar zelfs enkele maten bij toen een decorwisseling langer duurde dan de muziek. Hij bleef zijn leven lang in de schaduw van die ervaring staan.

Hänsel und Gretel uit 1893 begon als een reeks liedjes die hij voor zijn zus schreef, die er een poppenspel bij wilde. Het groeide uit tot een volledige opera waarin de wagneriaanse techniek (leidmotieven, doorlopende orkestrale beweging) wordt toegepast op Duitse volksliedjes.

Die combinatie verklaart het succes: het klinkt vertrouwd en is technisch geraffineerd. Richard Strauss dirigeerde de première en noemde het een meesterwerk; het werk wordt sindsdien wereldwijd rond kerst opgevoerd.

Zijn latere opera's hebben dat succes nooit benaderd. Königskinder bevat wel een vroege poging tot notatie van Sprechgesang, een jaar voordat Schönberg ermee zou werken.

Hij was daarnaast een invloedrijk leraar. In Frankfurt en later in Berlijn gaf hij compositieles aan onder anderen Kurt Weill, en als criticus schreef hij jarenlang over muziek. Zijn positie in de Duitse muziek van rond 1900 is die van de bemiddelaar: wagneriaan van techniek, maar gericht op een publiek dat Wagner te zwaar vond.

Twee keer dezelfde naam

Wie de naam Engelbert Humperdinck opzoekt, komt tegenwoordig eerst bij een Britse zanger uit. Die heette Arnold George Dorsey en nam de naam in 1965 over op advies van zijn manager, juist omdat ze onmogelijk te vergeten was. De componist was toen ruim veertig jaar dood.

De verwarring is hardnekkig genoeg om in platencatalogi en zoekmachines nog altijd scheve resultaten op te leveren. Voor de negentiende-eeuwse Humperdinck is dat een merkwaardig lot: hij is bekend om één opera, en om een naam die iemand anders beroemder heeft gemaakt.

Die ene opera heeft wel een geheel eigen positie verworven. Hänsel und Gretel is in Duitsland en daarbuiten een kerstvoorstelling geworden die in veel huizen jaarlijks terugkeert, en ze is voor een groot publiek de eerste opera die het ooit ziet.

Daarmee stichtte hij en passant een genre. De Märchenoper, de sprookjesopera met volksliedmateriaal in een wagneriaans orkest, is na hem door onder anderen Siegfried Wagner en Wilhelm Kienzl voortgezet, en ze is de reden dat opera in Duitsland ook een kinderzaak werd.

De verwarring is trouwens nooit helemaal verdwenen. Wie vandaag zijn naam intikt, krijgt in de meeste zoekmachines eerst de Britse zanger, en platenwinkels hebben decennialang beide onder dezelfde letter gezet. Voor de componist is dat vooral hinderlijk geweest omdat hij toch al bekend stond om één werk; dat Hänsel und Gretel sinds 1893 elk kerstseizoen in Duitse operahuizen staat, heeft de rest van zijn oeuvre eerder toegedekt dan meegetrokken.