Arthur Honegger

Leven

In Le Havre op 10 maart 1892 uit een Duits-Zwitsers echtpaar geboren, groeit Arthur Honegger op in Frankrijk als Fransman. Aanvankelijk componeert hij als een intuïtief autodidact, maar daarna gaat hij naar de conservatoria van Zürich en Parijs. Tussendoor is hij soldaat voor Zwitserland tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hij sluit zich aan bij de "Groupe des Six", en op zijn achtentwintigste verbaast hij de wereld met het oratorium "Le Roi David". Hij bleef steeds de Zwitserse nationaliteit behouden, ofschoon hij bijna altijd in Frankrijk gewoond heeft, en huwde met de Franse pianiste Andrée Vaurabourg.

Enkele jaren lang was Honegger compositieleraar aan de "École Normale de Musique", en als president van de "Internationale Confederatie van Schrijvers en Componisten" reisde hij de hele wereld rond. Hij maakte deel uit van de Academies van Kunsten in een hele reeks Europese landen. Als criticus en essayist heeft hij zich beziggehouden met vrijwel alle aspecten van het moderne muziekleven, waarbij vooral de sociale positie van de musicus en de bestrijding van de vedettencultus hem ter harte ging. Uit zijn laatste geschriften blijkt een groeiend pessimistische kijk op de toekomst van de muziek.

Hij leeft nog zeven jaar met een in New York opgelopen angina pectoris en sterft in Parijs op 27 november 1955 aan een beroerte.

Belangrijkste werken

Betekenis

Honegger hoorde tot Les Six, de groep Franse componisten die zich rond 1920 verzamelde rond Erik Satie en Jean Cocteau, maar hij paste er slecht in. Waar de groep zich afzette tegen de Duitse ernst en koos voor lichtheid en de muziek van het circus, bleef Honegger de contrapuntische traditie van Bach trouw en schreef hij oratoria en symfonieën.

Zijn bekendste werk is tegelijk het minst kenmerkende. Pacific 231 uit 1923 beschrijft het op gang komen en weer tot stilstand komen van een stoomlocomotief, en werd onmiddellijk het schoolvoorbeeld van muzikaal machinisme. Honegger zelf verzette zich later tegen die uitleg: hij zei dat het hem niet om de locomotief ging maar om het idee van toenemende snelheid bij afnemend tempo.

In de oorlogsjaren en daarna schreef hij vijf symfonieën waarin de toon donkerder wordt. De derde, de Liturgique uit 1946, draagt de titels van delen van de dodenmis en is zijn rechtstreekste reactie op wat hij in bezet Parijs had meegemaakt.

Veertig films

Honegger schreef muziek bij ongeveer veertig films, meer dan welke andere componist van Les Six ook, en het was jarenlang zijn belangrijkste inkomen. Zijn eerste grote opdracht was Abel Gance’s Napoléon uit 1927, een stomme film van bijna zes uur.

Daarna volgden onder meer Les Misérables uit 1934, Mayerling uit 1936 en Pygmalion. Hij behandelde die partituren niet als bijwerk: hij schreef er over in vakbladen, verdedigde de filmmuziek als een eigen vorm en hield vol dat een componist zich naar het beeld moest voegen zonder zichzelf weg te cijferen.

De techniek liep parallel aan zijn concertwerk. Pacific 231, het stuk over het op gang komen van een locomotief, dateert uit 1923 en laat precies datzelfde zien: muziek die een beweging volgt zonder haar na te bootsen.

Hij heeft er ook zijn tweede loopbaan aan te danken. Van de vijf symfonieën, die hij tussen 1930 en 1950 schreef, zou zonder de filmopdrachten waarschijnlijk minder zijn gekomen; ze zijn geschreven naast betaald werk, niet in plaats daarvan.

Zijn positie tussen twee landen bleef intussen dubbel. Honegger werd in Frankrijk geboren, bracht er zijn hele leven door en werkte er, maar hield tot zijn dood de Zwitserse nationaliteit; hij noemde zichzelf een Zwitser die in Parijs woonde. Zijn Jeanne d’Arc au bûcher is geschreven voor een Zwitserse opdrachtgeefster en ging in Bazel in première.