Moritz Moszkowski

Leven

Moritz Moszkowski was in de decennia rond 1900 een van de meest gespeelde componisten van Europa. Zijn Spaanse dansen voor piano vierhandig lagen in vrijwel elk burgerlijk huishouden op de lessenaar, en zijn etudes zijn tot vandaag standaard studiemateriaal.

Hij was pianist van hoog niveau, Liszt speelde met hem vierhandig, en later een gezochte leraar in Berlijn en Parijs. Josef Hofmann, Wanda Landowska en Thomas Beecham studeerden bij hem.

Zijn muziek is licht, virtuoos en zonder pretentie, en juist dat heeft zijn reputatie in de twintigste eeuw geschaad. Paderewski merkte op dat er na Chopin niemand beter voor de piano schreef dan Moszkowski, een oordeel dat, gezien de bron, serieuzer genomen mag worden dan het doorgaans wordt.

Naast het pianowerk schreef hij een vioolconcert, een pianoconcert in E, orkestsuites en een opera. Het pianoconcert uit 1898 is sinds de jaren zeventig weer regelmatig te horen.

Hij verloor zijn vermogen in de Eerste Wereldoorlog doordat het in Duitse en Russische staatsobligaties belegd was, en stierf in 1925 in armoede in Parijs. Een benefietconcert in New York bracht kort voor zijn dood nog een aanzienlijk bedrag op dat hem niet meer bereikte.

Belangrijkste werken

Betekenis

Moszkowski was rond 1900 een van de meest gespeelde componisten van Europa en een pianist van hoog niveau; Liszt speelde met hem vierhandig. Zijn Spaanse dansen lagen in vrijwel elk burgerlijk huishouden op de lessenaar, en zijn vijftien virtuositeitsetudes zijn tot vandaag standaard studiemateriaal.

Zijn muziek is licht, helder en zonder pretentie, en juist dat heeft zijn reputatie in de twintigste eeuw geschaad. Paderewski merkte op dat na Chopin niemand beter voor de piano schreef dan Moszkowski, een oordeel dat, gezien de bron, serieuzer genomen mag worden dan het meestal wordt.

Als leraar in Berlijn en Parijs vormde hij een generatie: Josef Hofmann, Wanda Landowska, Joaquín Nin en Thomas Beecham studeerden bij hem.

Zijn orkestwerk is grotendeels vergeten en verdient dat maar half. De Suite voor orkest opus 39 en het vioolconcert opus 30 werden in zijn tijd overal gespeeld; het vioolconcert werd in 1997 opnieuw opgenomen en bleek een volwaardig romantisch concert te zijn, met een langzaam deel dat het beste van zijn pianoschrijfwijze naar het orkest vertaalt.

De markt waarvoor hij schreef

Dat Moszkowski rond 1890 een van de meestverkochte componisten van Europa was, laat zich alleen begrijpen als je weet hoe muziek toen het huis binnenkwam. Er waren geen opnamen en geen radio; wie iets wilde horen, moest het zelf spelen, en in de burgerlijke huiskamer stond daarvoor een piano.

De bladmuziekhandel was daarmee een massamarkt, en het populairste genre erin was het vierhandige stuk: twee spelers aan één klavier, moeilijk genoeg om leuk te zijn en makkelijk genoeg om te halen. Zijn Spaanse dansen uit 1876 zijn precies dat, en ze zijn in hun tijd in ontelbare oplagen gedrukt.

Het Spaanse ervan is trouwens Berlijns. Moszkowski had Spanje bij het schrijven nooit gezien; hij bediende een smaak voor het zuidelijke die in het noorden van Europa opgeld deed, en hij deed dat zo overtuigend dat Spaanse musici de stukken later zelf gingen spelen.

Toen de grammofoon en de radio de huiskamer overnamen, verdween de markt waarop zijn faam berustte in nog geen twintig jaar. Dat is de belangrijkste reden dat een componist die bij leven overal klonk, kort na zijn dood nagenoeg onvindbaar was.

Zijn eigen einde past bij die geschiedenis. Hij had zijn vermogen in Duitse en Russische staatsobligaties belegd en verloor het in de oorlog volledig; in 1921 organiseerden oud-leerlingen in New York een benefietconcert dat een aanzienlijk bedrag opbracht. Moszkowski was toen al te ziek om er iets aan te hebben en stierf enkele maanden later in Parijs.