Darius Milhaud

Leven

Uit Joodse ouders werd Milhaud in Aix-en-Provence op 4 september 1892 geboren. Hij studeerde aan het Parijse Conservatorium viool bij een hele reeks beroemde leraars, en maakt er kennis met Honegger, Auric, Durey, Poulenc en Tailleferre. Samen richtten ze de "Groupe des Six" op. De Eerste Wereldoorlog verhindert zijn Prijs van Rome en als componist wordt hij zowat de exponent van het anti-impressionisme (hij vindt dit te gemaniëreerd).

Milhaud kwam sterk onder de invloed van Paul Claudel, en volgt hem als secretaris van 1917 tot 1919 naar Brazilië (Claudel was toen Frans gezant in Rio de Janeiro). Zowel de Parijse als de Braziliaanse periode met Claudel laten hun sporen na in Milhauds œuvre: zijn muziek bij de Oresteia van Aeschylus (Claudel werkte aan de vertaling ervan), en de invloed van de negermuziek die vele werken van zijn zeer uitgebreid werk siert, zijn daarvoor een bewijs.

In 1940 week Milhaud uit naar Amerika, waar het antisemitisme minder sterk was, en doceerde er aan het Mills College in Californië. Na de oorlog keerde hij terug naar Parijs als leraar compositie aan het Conservatorium, en verdeelde zijn tijd tussen Amerika en Frankrijk. Hij overleed in Genève op 22 juni 1974.

Belangrijkste werken

Betekenis

Milhaud schreef meer dan vierhonderd werken en is daarmee een van de productiefste componisten van de twintigste eeuw. Zijn handelsmerk is de polytonaliteit: twee of meer toonsoorten die tegelijk klinken, elk met een eigen logica, zonder dat een van beide wint.

Twee reizen hebben zijn muziek gevormd. In 1917 ging hij als secretaris van Paul Claudel mee naar Rio de Janeiro en hoorde daar de straatmuziek die in Le boeuf sur le toit en Saudades do Brasil terechtkwam. In 1922 hoorde hij in Harlem een jazzband, en het jaar daarop schreef hij met La création du monde een ballet voor een ensemble van zeventien musici met saxofoon, een van de eerste concertwerken waarin jazz niet als citaat maar als taal wordt gebruikt.

In 1940 vluchtte hij als Jood naar de Verenigde Staten, waar hij tot 1971 les gaf aan Mills College in Californië. Dave Brubeck was een van zijn leerlingen; de onregelmatige maatsoorten waar Brubeck later bekend mee werd, komen uit die klas.

De leerlingen in Californië

Milhaud gaf van 1940 tot 1971 les aan Mills College bij San Francisco, met na de oorlog steeds een deel van het jaar in Parijs. Hij zat toen al grotendeels in een rolstoel door reuma, en het lesgeven was ook zijn inkomen.

Zijn bekendste leerling daar was Dave Brubeck, die bij hem compositie studeerde en zijn zoon naar hem vernoemde. Milhaud raadde hem uitdrukkelijk aan in de jazz te blijven en daarbinnen klassieke technieken te gebruiken; het polytonale en de ongewone maatsoorten van het Brubeck-kwartet komen rechtstreeks uit die lessen.

Ook Burt Bacharach en Steve Reich hebben bij hem gestudeerd, twee musici die verder weinig met elkaar gemeen hebben. Wat zij overhielden was dezelfde houding: hij weigerde onderscheid te maken tussen hoge en lage genres, zoals hij zelf in 1923 een Parijs ballet op New Yorkse jazz had gebouwd.

Dat hij daarnaast meer dan vierhonderd werken voltooide, past bij dezelfde nuchterheid. Milhaud componeerde als een ambachtsman, elke dag en zonder te wachten op inspiratie, en hij vond het geen bezwaar dat niet alles even goed was.

Zijn Provençaalse herkomst bleef daarbij even zwaar wegen als Brazilië en de jazz. Milhaud kwam uit een joodse familie die al eeuwen in de Comtat Venaissin woonde, hij zette de liturgische gezangen van die gemeenschap op muziek in zijn Service sacré van 1947, en de Suite provençale is op achttiende-eeuwse melodieën uit de streek gebouwd.