Steve Reich

Leven

Steve Reich studeerde filosofie voordat hij muziek studeerde, en die volgorde is aan zijn werk te merken: zijn stukken zijn zelden een verhaal en meestal een proces dat je hoort verlopen.

Zijn eerste vinding kwam per ongeluk. In 1965 speelde hij twee identieke tapeloops van een straatprediker tegelijk af; de recorders liepen niet precies gelijk, en de twee stemmen schoven langzaam uit elkaar. Uit dat toeval kwam de faseverschuiving, de techniek waarop Piano Phase en Violin Phase zijn gebouwd.

In 1970 reisde hij naar Ghana om slagwerk te studeren en in de jaren daarna naar Bali; wat hij daar leerde is geen citaat geworden maar een manier van denken, ritmische patronen die tegen elkaar in lopen en samen een derde patroon opleveren dat niemand speelt.

Music for 18 Musicians uit 1976 is zijn bekendste werk en het punt waarop zijn muziek harmonisch rijk wordt: elf akkoorden vormen de bedding waarover een uur lang pulserende figuren bewegen, gestuurd door de ademhaling van de spelers.

Vanaf Different Trains uit 1988 gebruikt hij opgenomen spraak als melodisch materiaal: de toonhoogte van een gesproken zin wordt letterlijk door het strijkkwartet nagespeeld. Dat stuk, over treinen in Amerika en in Europa tijdens de oorlog, is het persoonlijkste dat hij schreef.

Belangrijkste werken

Betekenis

Reichs eerste vinding kwam per ongeluk: twee identieke tapeloops die niet precies gelijk liepen, schoven langzaam uit elkaar en leverden een derde patroon op dat niemand had gespeeld. Uit dat toeval kwam de faseverschuiving, de techniek waarop Piano Phase en Violin Phase zijn gebouwd.

Zijn stukken zijn zelden een verhaal en meestal een proces dat je hoort verlopen. Hij schreef daarover in 1968 een tekst, Music as a Gradual Process, die het uitgangspunt van de hele Amerikaanse repetitieve muziek is geworden. Hij deelde die jaren met Philip Glass, met wie hij in New York in elkaars ensembles speelde en met wie hij later niet meer in één adem genoemd wilde worden.

Vanaf Different Trains uit 1988 gebruikt hij opgenomen spraak als melodisch materiaal: de toonhoogte van een gesproken zin wordt letterlijk door het strijkkwartet nagespeeld. Dat stuk, over treinen in Amerika en in Europa tijdens de oorlog, is het persoonlijkste dat hij schreef.

Zijn invloed reikt ver buiten de concertzaal. Brian Eno, Radiohead, Aphex Twin en een hele generatie elektronische producers hebben zich uitdrukkelijk op hem beroepen, en de fasetechniek is via die weg in de populaire muziek terechtgekomen. Reich zelf schreef in 1987 met Electric Counterpoint een stuk voor Pat Metheny dat die twee werelden expliciet verbindt.

Het cantilleren en Tehillim

Reich groeide op in een niet-gelovig joods gezin en heeft naar eigen zeggen pas rond zijn veertigste ontdekt wat hij daarvan niet wist. Vanaf 1974 volgde hij in New York en in Jeruzalem onderricht in het Hebreeuws en in de cantillatie: de eeuwenoude manier waarop de Thora in de synagoge wordt gezongen.

Wat hem daarin trof, was de techniek. De tekens boven de tekst geven geen noten maar melodische formules, die per gemeenschap verschillen; de melodie ligt vast in de woorden zelf, en dat sloot precies aan bij wat hij al deed met gesproken taal op tape.

Daaruit kwam Tehillim uit 1981, op vier psalmteksten in het Hebreeuws. Het is een keerpunt in zijn werk: geen puls die eindeloos doorloopt maar vrije, onregelmatige melodische lijnen, die naar de tekst luisteren in plaats van andersom.

De lijn loopt door naar Different Trains uit 1988, waarin opgenomen stemmen van een treinconducteur en van Holocaustoverlevenden het melodische materiaal zijn. Wat begon als een technische kwestie, spraak heeft een toonhoogte, werd bij hem geleidelijk een manier om over herkomst te schrijven.