Kurt Weill

Leven

Kurt Weill studeerde bij Humperdinck en Busoni en schreef in zijn eerste jaren symfonieën en een strijkkwartet die volledig in de Duitse traditie staan. Wat hij daarna deed, was een bewuste breuk: hij wilde muziek schrijven die iets met het publiek van zijn eigen tijd te maken had.

Met de dichter Bertolt Brecht maakte hij tussen 1927 en 1930 de werken waaraan hij zijn naam dankt: Die Dreigroschenoper, Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny en Happy End. De muziek gebruikt jazzbezetting, cabaretvormen en dansritmen, en zet die in tegen de tekst in plaats van eronder.

Die Dreigroschenoper uit 1928 werd het grootste theatersucces van de Weimarrepubliek; de Moritat von Mackie Messer is als Mack the Knife een jazzstandard geworden die vrijwel niemand nog met een Duitse opera verbindt.

In 1933 vluchtte hij als jood en als politiek ongewenste naar Parijs en in 1935 naar de Verenigde Staten. Daar schreef hij Broadway-musicals (Knickerbocker Holiday, Lady in the Dark, Street Scene) en weigerde hij consequent te worden behandeld als een Europees componist in ballingschap.

Die tweede loopbaan is lang als verval gelezen. Weill zelf bestreed dat: hij zei dat hij nooit iets anders had gedaan dan schrijven voor het theater van de plaats waar hij woonde, en dat het publiek in New York nu eenmaal een ander was dan in Berlijn.

Belangrijkste werken

Betekenis

Weill studeerde bij Humperdinck en Busoni en schreef eerst symfonieën in de Duitse traditie. Wat hij daarna deed was een bewuste breuk: hij wilde muziek schrijven die iets met het publiek van zijn eigen tijd te maken had, en vond in Bertolt Brecht de tekstschrijver die dat mogelijk maakte.

De werken die daaruit voortkwamen gebruiken jazzbezetting, cabaretvormen en dansritmen, en zetten die in tégen de tekst in plaats van eronder. Die Dreigroschenoper uit 1928 werd het grootste theatersucces van de Weimarrepubliek; de Moritat von Mackie Messer werd als Mack the Knife een jazzstandard.

Zijn Amerikaanse periode is lang als verval gelezen. Weill bestreed dat zelf: hij zei dat hij nooit iets anders had gedaan dan schrijven voor het theater van de plaats waar hij woonde, en dat het publiek in New York nu eenmaal een ander was dan in Berlijn.

Lotte Lenya

Weill trouwde in 1926 met de zangeres Lotte Lenya, scheidde in 1933 van haar en trouwde in 1937 opnieuw met dezelfde vrouw. Zij zong Jenny in Die Dreigroschenoper en in Mahagonny, en haar stem (laag, spreekachtig, zonder operatoon) is de klank waarmee zijn Duitse werk wordt geïdentificeerd.

Dat was geen toeval. Weill schreef voor stemmen die tekst konden brengen in plaats van tonen konden vullen, en Lenya was daarvan het model. Wie zijn songs met een geschoolde operastem uitvoert, hoort iets anders dan wat er op de première stond.

Na zijn dood in 1950 werd zij de beheerder van zijn nalatenschap, en dat is voor zijn reputatie beslissend geweest. Zij liet opnieuw opnemen, gaf toestemming voor producties, en richtte de stichting op die tot vandaag de uitgaven en de uitvoeringsrechten beheert.

Haar keuzes hebben ook een keerzijde gehad. Doordat zij vooral het Berlijnse werk liet horen, bleven de Amerikaanse stukken lang in de schaduw, en pas sinds de jaren tachtig worden Street Scene en Lady in the Dark weer serieus genomen.

Zijn eigen standpunt was daar overigens duidelijk over. Weill heeft in Amerika meermalen gezegd dat hij geen Duitse componist in ballingschap was maar een Amerikaans componist, dat hij voor Broadway schreef omdat daar het publiek zat, en dat hij niet van plan was het werk van vóór 1933 te herhalen. Dat Lenya na zijn dood vooral dat vroege werk liet horen, ging dus in tegen wat hij zelf wilde, en het heeft hem wel zijn plaats in het repertoire bezorgd.