Leven
Carl Orff werd in München geboren op 10 juli 1895. Hij leerde al op jongen leeftijd piano, orgel en cello spelen, en begon ook te componeren. Daarom ging hij naar het conservatorium van München, waar hij in 1914 afstudeerde. Om zijn brood te verdienen componeerde vooral theatermuziek, en gaf daarnaast ook nog les.
Orff was medestichter van de Günther Schule, een school voor gymnastiek, muziek en dans. In 1930 begon hij aan zijn boek 'Schulwerk' waarin hij een beeld schept van zijn ideeën omtrent de muzikale opvoeding. Daarin speelt het ritme een vooraanstaande rol. Van 1930 tot 1933 is hij dirigent van het Bach-genootschap in München.
Als componist onderging hij grote invloeden van Claude Debussy en Richard Strauss. Zijn eerste composities waren in feite niets anders dan vrije transcripties van Claudio Monteverdi, en eerste 'eigen' werk kwam er pas met 'Carmina burana' in tweede helft van de jaren '30, een cantate gebaseerd op dertiende-eeuwse Latijnse en Duitse teksten. Dit werk wordt gekenmerkt door een zeer aparte stijl. Het is uiterst eenvoudig van structuur en melodieën, dynamisch en indrukwekkend. 'Carmina burana' vormt samen met 'Catulli carmina' (1943) en Trionfo di Afrodite' (1953) de drieluik 'Trionfi'.
In zijn latere werken bleef Carl Orff trouw aan zijn eigen stijl. Hij schreef nog een aantal opera's, waaronder 'Der Mond' (1939), 'Die Kluge' (1943), zijn grootste succes, en 'Antigonae' (1949).
De zeer aparte stijl van Carl Orff wordt gekenmerkt door het ritmische. In het overgrote deel van zijn oeuvre zijn de harmonieën onderdanig aan het ritme, dat als evenwicht fungeert tussen het gevoel en de ratio. De melodie wordt vooral bepaald door het ritme, niet door de harmonieën. Het aantal slagwerk-instrumenten is daarom zeer uitgebreid: tot 59 in 'Antigonae'. De bedoeling van dit alles is dat de toehoorder onmiddellijk de muziek begrijpt. Daarom bant Orff elke ingewikkelde structuur, complexe vorm van harmonie of melodie zoals het contrapunt, uit zijn muziek.
Hij stierf in zijn geboortestad op 29 maart 1982.
Belangrijkste werken
Betekenis
Orff is bij vrijwel iedereen bekend van één werk en bij muziekdocenten van iets heel anders. Carmina Burana uit 1937 zet middeleeuwse Latijnse en Middelhoogduitse gedichten op muziek met een minimum aan middelen: onveranderlijke ritmes, geen ontwikkeling, en een orkest waarin het slagwerk de leiding heeft.
Dat is geen armoede maar programma. Orff verwierp de negentiende-eeuwse idee van thematische ontwikkeling en zocht naar wat hij elementare Musik noemde: muziek die met ritme en herhaling werkt en die dichter bij dans en spraak staat dan bij de symfonie.
Uit datzelfde uitgangspunt komt het Orff-Schulwerk, zijn methode voor muziekonderwijs. Kinderen beginnen met ritme, spraak en beweging, en pas daarna met toonhoogte; het instrumentarium van xylofoons, metallofoons en trommels dat hij daarvoor liet ontwerpen staat wereldwijd in schoollokalen.
Zijn houding tijdens het nationaalsocialisme is onderwerp van aanhoudende discussie: hij bleef in Duitsland, had succes, en heeft na 1945 over zijn rol verklaringen afgelegd die niet met de documenten overeenkomen.
Twee feiten uit die jaren
Over Orffs houding tussen 1933 en 1945 wordt nog steeds gediscussieerd, en de discussie wordt overzichtelijker als twee vaststaande feiten apart worden genomen.
Het eerste. Toen Mendelssohns muziek bij Ein Sommernachtstraum als joods werd verboden, schreef de stad Frankfurt een opdracht uit voor vervangende muziek. Orff nam die aan en leverde in 1939 een nieuwe partituur; hij was niet de enige die het probeerde, maar zijn versie was de enige die werd gespeeld.
Het tweede. Bij de denazificatie in 1946 verklaarde hij tegenover een Amerikaanse officier dat hij medeoprichter was geweest van de verzetsgroep Die Weiße Rose. Hij was bevriend geweest met Kurt Huber, die als lid van die groep werd terechtgesteld, maar van een aandeel in het verzet is nooit enig bewijs gevonden en de verklaring geldt als onwaar.
Wat daar tegenover staat is dat hij nooit partijlid werd, dat Carmina Burana aanvankelijk door de officiële kritiek werd afgekeurd en pas later werd omarmd, en dat hij zich na de oorlog vrijwel volledig op zijn opera’s naar Griekse tragedies en op het muziekonderwijs richtte.
Vragen over Orff
Wat is Carmina Burana?
Een scenische cantate uit 1937 op middeleeuwse Latijnse en Middelhoogduitse gedichten uit een handschrift uit Beuren. Het openings- en slotkoor O Fortuna is een van de meest gebruikte stukken muziek in film en reclame.
Wat is het Orff-Schulwerk?
Een methode voor muziekonderwijs waarin kinderen beginnen met ritme, spraak en beweging voordat toonhoogte aan bod komt, met een eigen instrumentarium van xylofoons, metallofoons en trommels.
Wat betekent elementare Musik?
Orffs aanduiding voor muziek die werkt met ritme en herhaling in plaats van met thematische ontwikkeling, en die nauw verbonden is met beweging en taal.
Schreef Orff alleen Carmina Burana?
Nee, maar het overschaduwt de rest volledig. Hij schreef onder meer twee vervolgdelen, samen vormen ze de trilogie Trionfi, en een reeks opera's op antieke tragedies.