George Gershwin

Leven

George Gershwin werd geboren uit Joods-Russische ouders in Brooklyn op 26 september 1898. Zijn interesse voor de muziek ontstond toen hij ongeveer tien jaar oud was. Zijn ouders hadden een piano gekocht en hij leerde zelf de grondslagen van de harmonie kennen en componeerde een aantal liedjes.

Later ging hij piano studeren, en werd dan in een muziekhandel aangenomen om de klanten demonstraties geven van de instrumenten die er verkocht werden. Gedurende zijn vrije tijd kreeg hij nog les in de harmonieleer bij R. Goldmark.

Zijn eerste liedje publiceerde hij op zijn 18de. Hij werd al snel bekend omdat hij regelmatig artikels schreef voor populaire weekbladen.

Toen hij 21 was, ging zijn eerste musical, ‘La-La Lucille’, in première met succes. Ook het liedje ‘Swanee’ dat hij in dezelfde periode componeerde, oogstte veel succes: er werden paar miljoen exemplaren verkocht. Hij ontdekte toen de rijkdommen van de jazzmuziek; waarvan hij zeer veel gebruik maakt.

Maurice Ravel, aan wie Gershwin raad was komen vragen, had vrijwel onmiddellijk door dat Gershwin een uitzonderlijk talent had. Dat maakte hij in zijn antwoord ook duidelijk: ‘Ik heb u niets meer aan te leren’.

Maar zijn belangrijkste werken werden niet naar juiste waarde geapprecieerd. Het publiek had geen hoge dunk van zijn populaire melodieën. Een uitzondering is wel ‘Rhapsody in Blue’ (1924), dat later nog verschillende keren werd georkestreerd door anderen, hoewel het werk aanvankelijk op heel veel kritiek stootte. Maar Gerswhin bleef liedjes componeren voor Broadway-producties en films, samen met zijn broer Ira die de teksten schreef. Hij heeft verschillende klassiekers op zijn naam staan. Hij schreef ook een pianoconcerto, waarmee hij hoopte op een nieuw succes. Het nu alom bekende 'Porgy and Bess'; werd voor het eerst opgevoerd in 1935 voor een absoluut onverschillig publiek.

Tijdens het laatste jaar van zijn leven verbleef Gershwin in Hollywood om zich toe te wijden aan de filmmuziek. Hij stierf er op 11 juli 1937 aan de gevolgen van een hersentumor.

Belangrijkste werken

Betekenis

Gershwin kwam uit de populaire muziek: hij begon als songplugger in Tin Pan Alley, waar hij de hele dag nieuwe liedjes voorspeelde aan potentiële kopers, en schreef daarna musicals die het op Broadway uitstekend deden. Zijn hele leven bleef hij in beide werelden werken.

Rhapsody in Blue uit 1924 was een opdracht met een korte deadline, en het werd het stuk waarmee jazzidioom en symfonisch orkest voor het eerst overtuigend samengingen. Het openingsglissando van de klarinet was oorspronkelijk een grap van de klarinettist tijdens een repetitie; Gershwin liet het staan.

Porgy and Bess uit 1935 noemde hij zelf een volksopera. Het werk is doorgecomponeerd, duurt drie uur en vraagt een volledig zwarte cast, een voorwaarde die Gershwin contractueel vastlegde en die tot ver in de twintigste eeuw in Amerika voor problemen zorgde.

Hij stierf op zijn achtendertigste aan een hersentumor, op het hoogtepunt van zijn kunnen. Zijn broer Ira, die de teksten schreef, heeft daarna nog veertig jaar met andere componisten gewerkt.

De schilderijen

Gershwin schilderde. Vanaf het eind van de jaren twintig werkte hij serieus aan portretten en stillevens, hij liet zich adviseren door zijn neef, de schilder Henry Botkin, en er zijn ongeveer honderd doeken en tekeningen van hem bewaard.

Zijn bekendste schilderij is een portret van Arnold Schönberg, die in 1934 naar Los Angeles was gevlucht. De twee waren daar buren en speelden wekelijks tennis; Gershwin vroeg hem om compositieles, en Schönberg weigerde met de opmerking dat hij hem alleen maar een slechte Schönberg zou maken.

Ravel had hem een paar jaar eerder om dezelfde reden afgewezen: waarom een tweederangs Ravel worden als je een eersteklas Gershwin bent. Nadia Boulanger gaf hetzelfde antwoord. Het is opvallend hoeveel moeite de man die het jazzidioom in de concertzaal bracht, heeft gedaan om alsnog een academische opleiding te krijgen.

Hij kocht ook wat hij bewonderde. Zijn verzameling moderne kunst telde werk van Rouault, Modigliani, Utrillo, Chagall en Picasso, bijeengebracht in nog geen tien jaar en grotendeels van het geld dat zijn liedjes opbrachten.