Léo Delibes

Leven

Léo Delibes maakte van balletmuziek een zelfstandige compositorische opgave. Vóór Coppélia uit 1870 werd balletmuziek doorgaans door huiscomponisten geleverd, op maat van de choreograaf en zonder eigen ambitie; Delibes schreef partituren met thematische samenhang, karaktertekening en een orkestbehandeling die in de operazaal niet zou misstaan.

Tsjaikovski heeft dat uitdrukkelijk erkend. Hij noemde Sylvia uit 1876 een meesterwerk en schreef dat hij zich voor zijn eigen Zwanenmeer schaamde nadat hij het had gehoord, een oordeel dat, gezien wat er daarna kwam, veel over de invloed zegt.

Zijn opera Lakmé uit 1883 is zijn bekendste werk geworden, vooral door het bloemenduet en de Klokkenaria. Het verhaal speelt in het koloniale India en is precies daarom omstreden, terwijl de muziek onverminderd wordt uitgevoerd.

Hij begon zijn loopbaan als repetitor en koorleider bij de Parijse opera en schreef daarnaast jarenlang lichte operettes; die praktische theaterervaring is aan zijn gevoel voor timing te horen.

Van 1881 tot zijn dood was hij hoogleraar compositie aan het Parijse conservatorium.

Belangrijkste werken

Betekenis

Delibes veranderde wat balletmuziek kon zijn. Vóór Coppélia uit 1870 werd die geleverd door huiscomponisten, op maat van de choreograaf en zonder eigen ambitie; Delibes schreef partituren met thematische samenhang, karaktertekening en een orkestbehandeling die in de operazaal niet zou misstaan.

Tsjaikovski heeft dat uitdrukkelijk erkend: hij noemde Sylvia een meesterwerk en schreef dat hij zich voor zijn eigen Zwanenmeer schaamde nadat hij het had gehoord. Wat daarna in het Russische ballet gebeurde, begint hier.

Lakmé uit 1883 is zijn bekendste werk geworden, vooral door het bloemenduet en de Klokkenaria. Het verhaal speelt in het koloniale India en is precies daarom omstreden, terwijl de muziek onverminderd wordt uitgevoerd.

Naast de balletten schreef hij ruim twintig operettes en opéras comiques, waarvan Le roi l'a dit uit 1873 de bekendste is. Die jarenlange theaterpraktijk verklaart zijn gevoel voor timing: hij wist precies hoeveel muziek een scène verdraagt en wanneer een melodie moet terugkeren om te doen wat ze moet doen. Het is dezelfde vaardigheid die zijn balletpartituren van alle voorgaande onderscheidt.

Zijn twee grote balletten hebben bovendien de danspraktijk zelf veranderd. Doordat de muziek thematisch samenhangt en per personage herkenbaar is, kon de choreograaf voor het eerst een verhaal vertellen in plaats van een reeks nummers aaneenrijgen. Petipa, die met Tsjaikovski zou werken, heeft die les rechtstreeks aan Coppélia en Sylvia ontleend.

Coppélia en het beleg van Parijs

Coppélia ging op 25 mei 1870 in de Parijse Opéra in première en werd meteen een succes. Elf weken later verklaarde Frankrijk de oorlog aan Pruisen, in september viel het keizerrijk en werd Parijs ingesloten; de stad werd vier maanden lang belegerd en uitgehongerd.

De titelrol was gedanst door Giuseppina Bozzacchi, een zestienjarige Italiaanse voor wie dit het debuut was. Zij bleef tijdens het beleg in de stad, raakte ondervoed en stierf op 23 november 1870 aan de pokken, op de ochtend van haar zeventiende verjaardag.

De voorstellingen lagen anderhalf jaar stil, en toen ze hervat werden was het theater een ander gebouw in een andere staat. Dat Coppélia desondanks het oudste ballet is dat vandaag nog onafgebroken wordt gespeeld, zegt iets over de partituur.

Delibes zelf werkte in die jaren binnen een bedrijf dat nauwelijks over zijn tijd beschikte. Hij was koorrepetitor geweest, schreef op bestelling en leverde de muziek in stukken aan de balletmeester. De reden dat hij toch iets heeft gemaakt dat bleef, is dat hij de dans thematisch ging opbouwen in plaats van nummer na nummer af te leveren.