Leven
Filippus de Monte is niet in Mons geboren zoals zijn naam doet vermoeden, maar in Mechelen. Zijn originele naam moet dan wel Vandenberghe of iets dergelijks geweest zijn. In 1521 geboren, kreeg hij zijn eerste opleiding in de zangkapel van de Sint-Romboutskathedraal. Reeds zeer jong trok hij naar Italië: van 1540 tot 1554 in Napels en Rome; in 1554 en 1555 is hij in Antwerpen. Kan het een toeval zijn dat Lassus in diezelfde jaren eveneens in die drie steden aangetroffen wordt? Ze moeten mekaar regelmatig ontmoet hebben, ofschoon ze verschillende keren als kandidaten voor een kapelmeesterpost mekaars concurrenten waren.
In 1555 wordt de Monte lid van de Royal Chapel in Londen, maar kan er niet aarden. Hij postuleert dan maar naar een post aan de hertogelijke kapel in München, maar daar wordt aan Lassus de voorkeur gegeven. Dan maar terug naar Italië, waar hij een twaalftal jaren in los dienstverband bij verschillende adellijke families werkt. Een 25-tal jaren werkte hij dus in Italië, zonder dat we precies weten waar. Hij moet bij de adel een graaggeziene figuur geweest zijn; heel wat madrigalen zijn aan hen opgedragen.
In 1568 sterft Jacobus Vaet, kapelmeester van het keizerlijk hof te Wenen. De Monte wordt er onmiddellijk aangenomen, en blijft er tot zijn dood op 4 juli 1603. De keizer verbleef afwisselend in Wenen en Praag, en nam op belangrijke reizen steeds zijn muziekkapel mee. Zo o.a. naar de Rijksdag van Regensburg in 1593 waar de Monte en Lassus mekaar voor het laatst ontmoet hebben.
Het belangrijkste deel van de Montes werk zijn de madrigalen: negentien bundels vijfstemmige, één voor drie, vier voor vier, acht voor zes en twee voor zeven stemmen zagen het licht. Samen maakt dat 1217 madrigalen in 34 bundels!
Daarnaast zijn er 'slechts' een veertigtal missen, meestal parodiemissen; daarbij worden niet alleen de cantus-firmuspartij, maar het hele meerstemmige materiaal "afgekeken" van een reeds bestaande compositie: alleen de geest wordt aan het onderwerp of de functie aangepast. Verder kennen we negen bundels motetten, een bundel met acht Magnificats (één in elke toon) en een met Franse chansons. Eveneens belangrijk zijn de vijf bundels Magrigali spirituali (geestelijke madrigalen). Het gaat hier om geestelijke teksten in de volkstaal, waarbij de muziek gebruik maakt van dezelfde procédés als in de profane madrigalen, d.w.z. dat de algemene idee én bepaalde woorden extra in de verf worden gezet met puur muzikale middelen (een stijgend toonladderfragment bij "ascendit", tot zelfs noten met verhogingstekens bij het woord "crucis"!).
Vergeleken met Lassus is de Monte rustiger, ingetogener, voorzichtiger en conservatiever. Toch treffen we bij hem minder neiging tot archaïseren aan dan bij de meeste tijdgenoten. Sommigen verdenken hem, gezien zijn enorme productie, van eentonigheid. Prof. Van den Borren gebruikt daarvoor echter de uitdrukking "eentonigheid van het sublieme".
Belangrijkste werken
Betekenis
De Monte is qua omvang de productiefste madrigalist van de zestiende eeuw: meer dan duizend wereldlijke madrigalen, verdeeld over ruim dertig bundels, plus vijfenveertig geestelijke madrigalen, achtendertig missen en ruim tweehonderdvijftig motetten.
Hij werd in Mechelen geboren, werkte in Napels en Rome, verbleef in 1554 in Engeland als lid van de kapel van Filips II, en werd in 1568 kapelmeester van keizer Maximiliaan II, een functie die hij vijfendertig jaar hield, in Wenen en later in Praag.
Zijn stijl is terughoudender dan die van tijdgenoten als Marenzio of Gesualdo: geen scherpe tekstuitbeelding maar een gelijkmatig, doorlopend weefsel. Dat maakte hem bij zijn leven zeer gewaardeerd en na zijn dood snel vergeten.
Het merkwaardigste document uit zijn loopbaan is een achtstemmig motet op psalm 137, Super flumina Babylonis, dat hij in 1583 naar William Byrd in Engeland stuurde, een tekst over ballingschap, gericht aan een katholiek in een protestants land. Byrd antwoordde met een eigen motet.
Vragen over Monte
Hoeveel madrigalen schreef De Monte?
Meer dan duizend wereldlijke madrigalen in ruim dertig bundels, plus vijfenveertig geestelijke. Daarmee is hij de productiefste madrigalist van de zestiende eeuw.
Wat is een madrigaal?
Een meerstemmig wereldlijk lied op een gedicht in de volkstaal, in de zestiende eeuw vooral in Italië. De muziek volgt de tekst op de voet, met woordschilderingen op afzonderlijke begrippen.
Wat is het verhaal van het motet aan Byrd?
De Monte stuurde in 1583 een achtstemmige zetting van psalm 137, over de ballingen aan de rivieren van Babylon, naar de katholieke Byrd in protestants Engeland. Byrd antwoordde met een zetting van de volgende verzen.
Waar werkte De Monte?
In Napels, Rome, korte tijd in Engeland, en vanaf 1568 vijfendertig jaar als kapelmeester van de keizerlijke hofkapel in Wenen en Praag.