Edvard Grieg

Leven

Edvard Grieg is geboren in Bergen op 15 juni 1843. Hij is de nationale muziekfiguur bij uitstek in Noorwegen, maar eigenlijk stamt hij af van een Schotse familie, die in 1746 uit schrik voor de gevolgen van de Schots-Engelse oorlog naar het Noorse Bergen was geëmigreerd.

De Schotse naam Greig werd bij de toenmalige burgerlijke stand fonetisch opgenomen, en werd dus Grieg. Het waren gewiekste zakenlui die het tot consul van Engeland brachten. Edvards moeder, Gernie Judith Hagerup, was de dochter van een rechter en had zang en piano gestudeerd. Zij werd dus zijn eerste lerares. Aanvankelijk was hij ervan overtuigd voorbestemd te zijn voor het domineesambt, maar dit koelde wel zonder blazen: de notenkrabbels die hij tijdens de vervelende lessen produceerde, worden door de violist Ole Bull ontcijferd, en prompt wordt de vijftienjarige jongeman naar het Conservatorium van Leipzig gestuurd. Hij studeert er piano bij Wenzel, een groot Schumann-specialist, en compositie bij Reinecke, Over die tijd in Leipzig was Grieg later nooit aan te spreken: men had er hem naar zijn eigen zeggen in een oer-Duits gareel willen spannen, en hij zou er even dom uitgekomen als heengegaan zijn.

In 1862 keert hij terug naar Bergen, om zich het jaar daarop in Kopenhagen te vestigen. Hij ontmoet er Niels Gade die hem in contact brengt met Richard Nordraak. Deze maakt hem vertrouwd met de Noorse volksmuziek. Er ontstaat een beweging voor een eigen Scandinavische stijl. Grieg krijgt bekendheid en wordt dirigent van de plaatselijke concertvereniging. Hij huwt met zijn nicht Nina Hagerup, die als befaamde zangeres zijn liederen over heel Europa zou verspreiden. In 1865 maakt hij kennis met Ibsen, wat uiteindelijk zal uitmonden in de beroemde "Peer Gynt-suites". In 1869 reist Grieg naar Rome, ontmoet er Liszt die hem altijd zal blijven steunen.

In 1885 vestigt hij zich definitief in de buurt van zijn geboortestad op zijn landgoed Troldhagen. Tussen de concertreizen door blijft hij onverdroten componeren, en ontvangt heel wat eredoctoraten, o.a. in Cambridge en Oxford. Van de Noorse regering krijgt hij een jaarlijks salaris waardoor hij onbekommerd kan componeren zonder op lesgeven aangewezen te zijn voor zijn levensonderhoud. Aan de rand van het bos stond zijn componeerhut, waar zelfs Nina niet durfde inkomen. Hij overlijdt aan de gevolgen van een tijdens zijn jeugd opgelopen longkwaal op 4 september 1907.

Belangrijkste werken

Betekenis

Grieg studeerde in Leipzig, waar hij een degelijke Duitse opleiding kreeg waar hij weinig goeds over te zeggen had. Terug in Noorwegen koos hij bewust voor het materiaal van zijn eigen land: toonladders met een verlaagde tweede en verhoogde vierde trap, aangehouden basnoten en dansritmen uit het binnenland.

Zijn sterkste werk ligt in het kleine formaat. De tweeënzestig Lyrische stukken, verschenen over vierendertig jaar in tien bundels, zijn een dagboek in pianostukken; de late bundels bevatten harmonieën die dicht bij Debussy komen.

De Slåtter uit 1903 zijn een bijzonder geval: bewerkingen van hardangervioolmuziek die een violist voor hem had opgeschreven, met alle dissonanten en ongelijke maten intact. Ze staan veel dichter bij Bartóks veldwerk dan bij de negentiende eeuw.

De brief over Dreyfus

In 1899 nodigde de dirigent Édouard Colonne Grieg uit om in Parijs een concert met eigen werk te leiden. Grieg weigerde, in een brief die Colonne aan de pers gaf: hij kon niet in Frankrijk optreden zolang het land de uitkomst van het proces tegen Alfred Dreyfus liet staan.

De reactie was hevig. Franse kranten schreven schimpstukken, hij kreeg dreigbrieven, en zijn muziek verdween voorlopig van de Parijse programma’s. Grieg heeft zijn standpunt niet herroepen.

Vier jaar later, toen het proces was herzien, kwam hij alsnog. Bij het concert in de Salle Colonne op 19 april 1903 werd hij bij zijn opkomst uitgejoeld en waren er relletjes in de zaal; het concert ging door en eindigde met een ovatie.

Het past bij een man die van de beroemdheid weinig moest hebben. Grieg was de best verkochte componist van zijn tijd, weigerde zich daarnaar te gedragen, schreef liever tweeënzestig korte stukken voor huiskamerpiano dan één symfonie, en zei van zijn eigen werk dat hij geen kathedralen bouwde maar woningen waarin mensen zich thuis konden voelen.