Franz Liszt

Leven

Franz Liszt werd op 22 oktober 1811 in Hongarije (Raiding) geboren uit een Duits adellijk geslacht, omdat zijn vader rentmeester was bij de Hongaarse tak van de Esterhazy's. Als reeds zeer vroeg zijn muzikale begaafdheid blijft, laat vader Liszt zijn job varen om de opleiding van zijn wonderkind van nabij te kunnen leiden. Het hele gezin verhuist naar Wenen, waar de jonge Franz (Ferenc in het Hongaars) met een studiebeurs van Hongaarse edelen les krijgt bij Czerny.

In 1823 trekken ze naar Parijs, maar Cherubini die een hekel had aan muzikale wonderkinderen, weigert hem aan het Conservatorium. Vandaar dat Liszt als pianist in feite autodidact is, terwijl hij compositielessen volgde bij Paër en Reicha.

Hij onderneemt een concertreis naar Engeland, en wordt door de voorspraak van Hongaarse adellijke families en door zijn natuurlijke ontvankelijkheid voor nieuwe indrukken, spoedig het lievelingskind van de Parijse salons.

Net als bij Chopin betekent het beluisteren van Paganini voor hem een nieuwe stimulans om zijn pianotechniek verder aan te scherpen. Andere figuren die hem diepgaand beïnvloeden zijn Meyerbeer, Bellini, Chopin en vooral Berlioz, uit wiens programmatische "Symphonie fantastique" hij de idee put voor symfonische gedichten als de meest typische uiting van de romantische orkestmuziek. In 1835 gaat hij een "vrij huwelijk" aan met gravin Marie d'Agout, die hem drie dochters schonk. Eén daarvan moeten we onthouden: Cosima, die eerst trouwde met de dirigent Hans von Bülow en daarna met Richard Wagner. In 1839 slaat de verhouding om in haat en Liszt is wat blij als hij tot buitengewoon hofkapelmeester benoemd wordt in Weimar. Van daaruit maakt hij propaganda voor de muziek van zijn geestelijke vader Berlioz en (echte) schoonzoon Wagner.

Tijdens een concertreis in Rusland leert hij vorstin Sayn-Wittgenstein kennen; wanneer na zeventien jaar aandringen de verbreking van haar eerste huwelijk definitief voor onmogelijk wordt verklaard (volgens het kerkelijk recht had ze moeten kunnen scheiden omdat ze als minderjarige tegen haar wil uitgehuwelijkt werd), gooit Liszt het roer om en vraagt in Rome de lagere wijdingen van de Rooms-Katholieke Kerk aan. Hij beperkt zijn concertreizen als bravoure-pianist tot een minimum, om zoveel mogelijk te componeren, en vertoont zich nog alleen in priestertoog. Ook in Weimar boterde het niet meer met zijn werkgevers en ondergeschikten, en hij trekt naar Rome. Vanaf 1875 wordt hij voorzitter van de landelijke muziekacademie (heet nu Ferenc Liszt-academie) in Boedapest, en verdeelt zijn jaren over Rome, Boedapest en Weimar.

Hij sterft op 31 juli 1886 in Bayreuth, waar hij Cosima te hulp gesneld was om het Festspielhaus boven water te houden na de dood van Wagner.

Belangrijkste werken

Betekenis

Liszt was in de jaren dertig en veertig de eerste musicus met het statuut van een popster: vrouwen bewaarden zijn sigarenpeuken, kranten schreven over een lisztomanie, en hij was de eerste die een heel concert alleen op het podium stond. Dat laatste heet sindsdien een recital.

Op zijn zesendertigste hield hij daarmee op en concentreerde hij zich op componeren en lesgeven in Weimar. Daar ontwikkelde hij het symfonisch gedicht: een eendelig orkestwerk dat een buitenmuzikaal gegeven volgt, met thema's die zich gaandeweg omvormen in plaats van worden herhaald.

Zijn late pianostukken zijn de meest verrassende kant van zijn werk. In stukken als Nuages gris en Bagatelle sans tonalité uit de jaren zeventig verdwijnt de toonsoort bijna volledig, veertig jaar voordat iemand anders daar aan toe was.

Hij vroeg nooit geld voor les

Liszt heeft in zijn leven ongeveer vierhonderd leerlingen gehad en heeft daar nooit iets voor gerekend. Wie in Weimar aan zijn deur kwam en genoeg kon, werd toegelaten tot de meesterklassen die hij drie keer per week in zijn huis hield, met soms twintig toehoorders in de kamer.

Dat was destijds ongehoord. Lesgeven was voor virtuozen het normale inkomen, en zijn tijdgenoten vroegen voor een les wat een arbeider in een week verdiende. Liszt leefde van zijn oude vermogen en van het hof, en beschouwde geld vragen voor onderricht als ongepast.

De opzet was ook anders. Er werd geen techniek gedrild, dat moest je al kunnen, maar gespeeld en besproken; hij liet twee leerlingen hetzelfde stuk na elkaar spelen, corrigeerde aan de vleugel en vertelde hoe Chopin het had gedaan. Verschillende aanwezigen hielden dagboeken bij, en die zijn nu de beste bron die we over negentiende-eeuws pianospel hebben.

Zijn laatste vijfentwintig jaar bestonden uit een vaste ronde tussen Rome, Weimar en Boedapest. In 1865 nam hij in Rome de lagere wijdingen aan en heette hij abbé Liszt, en juist in die jaren schreef hij de kale, tonaal zwevende pianostukken waarmee hij zijn eigen eeuw achter zich liet.