Maurice Ravel

Leven

Met een vader van Zwitserse afkomst en een Baskische moeder is Maurice Ravel toch van kindsaf in Parijs opgevoed. Hij werd geboren in Cibourne (in de Pyreneeën) op 7 maart 1875. Na de verhuizing volgt hij in het Parijse Conservatorium pianoles bij Anthiome en de Bériot, harmonie bij Pessard, contrapunt bij Gédalge en compositie bij Fauré. Ook met Satie en Chabrier heeft hij veel contact, en zijn interesse gaat vooral uit naar de werken van Schumann en Liszt.

Verscheidene malen dingt hij naar een "Premier Prix de Rome" maar verder dan een tweede prijs (bij de allereerste poging nog wel) geraakt hij niet. Intussen was zijn faam als componist echter al gevestigd met werken als het "Menuet antique", "Habanera" en "Pavane pour une infante défunte", zodat die herhaalde mislukkingen tot felle polemieken bij de muziekcritici aanleiding gaven.

Ravel heeft nooit een officieel ambt aanvaard, weigerde officiële onderscheidingen, had slechts enkele vrienden en een drietal leerlingen. Hij vestigde zich in een onopvallend landhuisje in Montfort-l'Amaury. Aan de Eerste Wereldoorlog had hij nog als actief militair deelgenomen, maar aan de andere kant weigert hij een petitie te tekenen van de "Franse Liga ter verdediging van de Franse Muziek", die muziek van vijandige volkeren wilde saboteren. In 1932 komt hij erg gehavend uit een auto-ongeval: een hersenletsel belet hem het spreken ondanks een operatie. Hij sterft in Parijs op 28 december 1937.

Belangrijkste werken

Betekenis

Ravel wordt vaak met Debussy in één adem genoemd, maar hun uitgangspunten verschillen. Waar Debussy de vorm laat oplossen in klank, houdt Ravel de vorm juist strak: zijn stukken zijn nauwkeurig afgemeten, met duidelijke terugkeer en symmetrie. Strawinsky noemde hem het Zwitserse uurwerkmakertje.

Als orkestrator geldt hij als de meest vindingrijke van de twintigste eeuw. Zijn bewerking van Moessorgski's Schilderijen van een tentoonstelling heeft het origineel in bekendheid volledig ingehaald, en de Boléro is in feite één crescendo van zeventien minuten waarin uitsluitend de instrumentatie verandert.

In 1932 raakte hij betrokken bij een taxi-ongeluk; daarna ontwikkelde zich een neurologische aandoening waardoor hij zijn gedachten niet meer op papier kreeg. Hij hoorde de muziek nog wel, zei hij, maar kon haar niet opschrijven.

Het schandaal van 1905

Ravel dong vijf keer naar de Prix de Rome, de staatsprijs die in Frankrijk een componistenloopbaan opende, en won hem nooit. In 1905 werd hij bij de voorronde al geweerd, op dat moment was hij dertig, had hij de Jeux d’eau en het strijkkwartet geschreven en was hij in Parijs een bekende naam.

Dat leidde tot een openbare rel. De pers ontdekte dat alle zes toegelaten kandidaten leerling waren van één juryllid, en het conservatorium kwam onder zo’n druk te staan dat de directeur aftrad. Zijn opvolger werd Gabriel Fauré, die het onderwijs vervolgens grondig hervormde.

Ravel zelf heeft er weinig over gezegd, maar zijn houding tegenover officiële eerbewijzen lag daarna vast. Toen hem in 1920 het Legioen van Eer werd toegekend, weigerde hij het, zonder toelichting, en tot verlegenheid van iedereen die de onderscheiding had aangevraagd.

Wat er niet aan af doet is dat de affaire hem geen kwaad heeft gedaan. Hij had de prijs niet nodig om opdrachten te krijgen, en het schandaal maakte zijn naam in één week bekender dan een Romereis had gekund.

Zijn houding tegenover ambten bleef dezelfde. Ravel is nooit hoogleraar geweest en heeft nauwelijks lesgegeven, Vaughan Williams was een van de weinigen die bij hem studeerden, en toen de Académie française hem wilde opnemen, liet hij weten daar geen belang bij te hebben. Hij leefde van opdrachten en tournees en woonde vanaf 1921 in een klein huis in Montfort-l’Amaury, dat hij tot in de kleur van de deurknoppen zelf had ingericht.