Georges Bizet

Leven

Georges Bizet werd geboren op 25 oktober 1838 in Parijs; zijn vader was een kapper en pruikenmaker uit Rouen die in de hoofdstad een tweede carrière had opgebouwd als zangleraar. Zijn moeder was een begaafde pianiste, zodat de familie regelmatig musiceerde en de voedingsbodem vormde voor een muzikaal vroegrijpe zoon, die daarbij nog het geluk had uitstekende leraars te treffen aan het conservatorium. Hier werd hij al vroeg gevormd tot een briljant pianist en theoretisch onderlegd componist. Zijn "Prix de Rome", in die tijd zowat het officieel componistendiploma voor alle Europese conservatoria, behaalde hij met "Le docteur miracle". In 1856 had hij reeds de verrassend frisse "Symphonie en do majeur" geschreven, maar die werd eerst in 1935 toevallig in archieven ontdekt. Als pianoleraar om den brode blijken zijn grote talenten als pedagoog, terwijl hij ook zijn scherpe pen kon te gelde maken in de branche van de muziekkritiek. Verder hield hij zich in leven door het schrijven van pianoreducties van andermans werken voor rekening van de grote (maar krenterige) muziekuitgevers.

Hij huwt de dochter van zijn leraar Halévy, en weet diplomatisch om te gaan met de directeur van de Opera. In 1863 schrijft hij de exotisch-romantische opera "Les Pêcheurs de Perles".

Bizet begint last te krijgen met zijn gezondheid, laat zich aan het conservatorium inschrijven inde orgelklas van César Franck, en begint koortsachtig te werken aan zijn Carmen. Drie maanden na de première (intussen waren er reeds 40 opvoeringen geweest) sterft hij op 6 juni 1875 totaal uitgeput aan de gevolgen van overwerking, een hartkwaal en een gezwel in de luchtpijp. 's Ochtends wordt hij dood in bed aangetroffen met een door een opengebarsten oorabces bebloed hoofd. Vandaar dat de eerste paniekerige berichten over zelfmoord spraken.

Belangrijkste werken

Betekenis

Bizet stierf drie maanden na de première van Carmen, op zijn zesendertigste, en in de overtuiging dat het werk was mislukt. Het was in zekere zin ook een schandaal: een opera over een sigarettenwerkster, een deserteur en een moord op het toneel, in het Parijse theater dat bedoeld was voor fatsoenlijk familievermaak.

Binnen tien jaar was het de meest uitgevoerde opera ter wereld, en dat is het sindsdien gebleven. Nietzsche zag het als het tegengif tegen Wagner; Brahms ging naar eigen zeggen twintig keer kijken.

Wat het werk zo bruikbaar maakt is de directheid. Elk nummer is kort, de melodieën zijn onmiddellijk te onthouden, en de Spaanse kleur (habanera, seguidilla, flamencoritmiek) is met heel eenvoudige middelen bereikt.

Zijn symfonie in C, geschreven op zijn zeventiende als schooloefening, werd pas in 1935 teruggevonden en is sindsdien vast repertoire; ze klinkt alsof ze door een volwassen componist is geschreven.

De jaren van arrangeerwerk

Bizet won in 1857 de Prix de Rome en had daarmee alles wat een jonge Franse componist kon wensen. Wat volgde waren vijftien jaar waarin vrijwel niets lukte: opera’s die na enkele voorstellingen verdwenen, projecten die hij afbrak, partituren die hij vernietigde.

Hij hield zich staande met bewerkingen. Voor de uitgever Choudens maakte hij honderden pianotranscripties van andermans opera’s, corrigeerde hij drukproeven en schreef hij salonstukken op bestelling, werk dat per bladzijde werd betaald en dat hij zelf als verloren tijd beschouwde.

Dat is minder tragisch dan het klinkt. Wie jarenlang de partituren van anderen tot op de noot moet uitkleden om ze voor twee handen bruikbaar te maken, leert precies wat in een operanummer het werk doet, en Carmen is het meest efficiënt gebouwde operarepertoirestuk dat er is.

De prijs was wel dat hij nauwelijks iets voltooide dat hij zelf wilde. Toen hij in 1875 op zijn zesendertigste stierf, liet hij naast een handvol opera’s vooral schetsen en afgebroken werk na, en de symfonie die hij op zijn zeventiende als schooloefening had geschreven lag nog ongelezen in een kast, tot 1935.