François-Joseph Gossec

Leven

Gossec is één van die vergeten grootheden uit de tweede helft van de achttiende eeuw. Hij werd geboren in Vergnies (Henegouwen) op 17 januari 1734, als boerenzoon, en studeerde muziek aan de Onze-Lieve-Vrouwekerk te Antwerpen. Op zijn zeventien is hij al in Parijs, en begint aan een loopbaan die eerst op 16 februari 1829 eindigt als hij op 95-jarige leeftijd overlijdt. Hij weet zich al die tijd met de grootste soepelheid aan de opeenvolgende regimes aan te passen, en componeert voor iedereen al wat besteld wordt; vandaar de uiteenlopende genres en kwaliteit.

Als leider van de ‘Concerts Symphoniques des Amateurs’ componeert Gossec triosonates naar Italiaanse trant, en geeft met een 50-tal symfonieën Frankrijk een instrumentaal genre terug dat in het vergeetboek was geraakt.

Vanaf 1773 komt hij aan het hoofd van de ‘Concerts Spirituels’ te staan. De merkwaardige ‘Messe des Morts’ ontstaat: 200 uitvoerders, in een ongewone samen- en opstelling, zorgen voor de originele dramatische effecten.

Gossec sticht ook de ‘Ecole Royale de Chant’, die in 1795 door de Revolutie wordt omgedoopt tot het ‘Conservatoire’, waardoor hij automatisch leraar wordt aan dit hoogste Franse muziekinstituut. Hij wordt beschouwd als één der officiële componisten van de Franse Revolutie, en weet zijn ‘musique civique’ juist die meeslepende directheid mee te geven waaraan volksmassa's hun hart kunnen ophalen. Zo is er het ‘Te Deum’ voor 1200 mannenstemmen en een 300 man sterk blaasorkest.

Gossec cumuleert alle mogelijke officiële posten die van ver of nabij met het muziekleven te maken hebben. Na 1799 werkt hij vooral aan zijn ‘Méthode de Chant’ en organiseert het muziekonderwijs volgens de tradities van vóór de Revolutie.

Als operacomponist werkte hij de schaduw van Grétry en Gluck in een periode waarin een pluralistische smaak ver te zoeken was. Alleen ‘Les Pêcheurs’ heeft op het hedendaags repertoire nog enigszins standgehouden.

Belangrijkste werken

Betekenis

Gossec werd vijfennegentig en overspande daarmee een tijdvak dat loopt van Rameau tot Berlioz. Hij kwam als jongeman uit Henegouwen naar Parijs, waar hij bij Rameau in huis werd opgenomen, en bracht daarna vrijwel in zijn eentje de symfonie naar Frankrijk, zijn eerste bundel verscheen in 1756, jaren voordat Haydn bekend was.

Als organisator was hij minstens zo belangrijk. Hij richtte het Concert des Amateurs op, leidde het Concert Spirituel, en stond in 1795 aan de wieg van het Parijse conservatorium.

Tijdens de Revolutie werd hij de componist van de openbare gelegenheden: hymnen, marsen en processiemuziek voor de grote feesten, geschreven voor enorme blaasorkesten die in de open lucht moesten klinken. Die werken hebben de Franse blaastraditie gevormd en zijn via Berlioz in de symfonische muziek terechtgekomen.

Zijn Messe des morts uit 1760 bevat een Tuba mirum met een verborgen blazersgroep achter het publiek, een effect dat Berlioz driekwart eeuw later in zijn eigen requiem zou uitvergroten.

Muziek voor de open lucht

De Revolutie had een muzikaal probleem: haar feesten speelden zich af op pleinen en velden, voor tienduizenden mensen, en strijkers zijn daar niet te horen. Gossec, die als organisator al dertig jaar het Parijse concertleven leidde, kreeg de opdracht dat op te lossen.

Zijn antwoord was het blaasorkest. Voor het Fête de la Fédération op het Champ-de-Mars in juli 1790 schreef hij een Te Deum voor een koor van honderden en een blazersgroep van dezelfde orde, een bezetting die in geen enkele zaal paste en die alleen buiten zin had.

Daaruit is het moderne harmonieorkest gegroeid. De muziekkorpsen van de Nationale Garde werden in 1795 tot het Conservatoire omgevormd, met Gossec als een van de inspecteurs, en de sterke Franse blazerstraditie, de klarinet- en hoornscholen waar de hele negentiende eeuw op teerde, begint daar.

Hij overspande daarmee een ongelooflijke tijdsboog. Gossec werd vijfennegentig: hij begon als tijdgenoot van Rameau, bracht de symfonie naar Frankrijk, leverde de begrafenismuziek van de Revolutie, en leefde nog toen Berlioz in Parijs studeerde.