Muzio Clementi

Leven

Het wonderkind Muzio Clementi, ook wel "vader van het moderne pianospel" genaamd, werd geboren op 23 januari 1752 in Rome. Zijn vader had al snel door dat zijn zoon muzikaal talent had. Hij kreeg zijn eerste muzieklessen toen hij zeven was. Twee jaar later kreeg hij al een post als organist aangeboden. Een rijke Engelsman haalde Clementi in 1766 naar Engeland, waar hij zijn muzikale studies kon voortzetten.

Zijn eerste pianorecital in 1770 was het startsein voor een briljante carrière. Hij kreeg de reputatie de beste pianovirtuoos ter wereld te zijn. In 1773 vestigde hij zich in Londen.

In 1781 ondernam hij een lange tournee doorheen Europa. Hij gaf concerten in Parijs, München, Wenen. Daar ging hij een muzikaal duel aan met Mozart, maar niemand schijnt het duel ooit gewonnen te hebben. Wel inspireerde Clementi zijn tegenstander met zijn sonate in si mol: Mozart gebruikte de melodie voor de ouverture van "Die Zauberflöte", wat Clementi niet echt kon appreciëren.

Na zijn terugkeer in Londen gaf hij regelmatig concerten, en werd mede-eigenaar van een muziekuitgeverij en pianoatelier. Daarna startte hij zijn eigen pianoatelier op, maar dat werd in 1807 door een brand vernield. In 1802 ging hij met zijn leerling John Field op reis naar Sint-Petersburg.

Clementi hield op met op te treden in 1810, om zich volledig op het componeren toe te leggen. Hij overleed in Evesham (Worcestershire) op 10 maart 1832 en werd begraven in Westminster Abbey. Hij was in totaal niet minder dan drie keer getrouwd geweest.

Muzio Clementi wordt vaak onderschat als componist, waarschijnlijk doordat hij vooral bekend was als een excellente pianist en pedagoog. Hij componeerde in totaal meer dan honderd pianosonates, enkele symfonieën en een aantal concerti, waarvan sommige zeker het niveau van de concerti van Haydn waardig zijn. Nu wordt Clementi stilaan herontdekt en naar waarde geapprecieerd.

Belangrijkste werken

Betekenis

Clementi wordt de vader van het pianospel genoemd, en dat is voor één keer geen overdrijving. Hij was de eerste die uitsluitend voor de piano schreef in plaats van voor een instrument dat ook klavecimbel kon zijn, en hij ontwikkelde de techniek die het instrument daadwerkelijk benut: parallelle tertsen, octaafpassages, een zelfstandige linkerhand.

In 1781 nam hij in Wenen op verzoek van keizer Jozef II deel aan een wedstrijd tegen Mozart. De keizer verklaarde het gelijkspel; Mozart schreef daarna aan zijn vader dat Clementi een charlatan was die geen greintje smaak bezat, maar hij gebruikte wel een thema van hem in de ouverture van Die Zauberflöte.

Zijn Gradus ad Parnassum uit 1817 is de belangrijkste verzameling pianostudies vóór Chopin en werd het studiemateriaal van de hele negentiende eeuw. Debussy maakte er in Children's Corner een vriendelijke parodie op.

Daarnaast was hij ondernemer: hij bouwde en verhandelde piano's, gaf muziek uit en werd daar zeer welvarend van. Hij ligt in Westminster Abbey begraven.

John Field in Sint-Petersburg

Clementi was behalve pianist ook fabrikant en handelaar, en in 1802 vertrok hij op zakenreis naar het vasteland met zijn leerling John Field. Het doel was piano’s verkopen: Field demonstreerde de instrumenten in de zalen van Parijs, Wenen en Sint-Petersburg, en Clementi noteerde de bestellingen.

In Rusland bleef Field achter. Hij was inmiddels twintig, werd in Sint-Petersburg en later Moskou de gevierdste pianist van het land, en schreef daar tussen 1812 en 1835 de stukken die hij nocturnes noemde: één zangerige lijn boven een wijd uitgelegde begeleiding, met het pedaal als klankruimte.

Dat genre bestond vóór hem niet. Chopin heeft het van hem overgenomen, met de naam erbij, en via Chopin is het de kern van het negentiende-eeuwse pianorepertoire geworden.

Over de leermeester zijn de verhalen minder vriendelijk. Tijdgenoten beschreven Clementi als zuinig tot op het gierige en beweerden dat hij Field slecht kleedde en onderbetaalde. Wat er ook van waar is: de leerling kreeg in Rusland een loopbaan die hij in Londen als winkelbediende van een pianohandel nooit had gekregen.