André-Modeste Grétry

Leven

Op 11 februari 1741 geboren in Luik als zoon van een violist, is Grétry te beschouwen als de eerste reumatische operacomponist. Hij begon als koorknaap, viool-, klavecimbel- en compositieleerling aan de ‘École des Maîtrises’ te Luik. Van 1760 tot 1766 studeerde hij in Rome aan het ‘Collège Liégeois’ bij Casali, en werd er bekoord door de werken van Pergolesi.

Tenslotte beslist hij een loopbaan op te bouwen in Parijs, en daarin slaagt hij met brio: hij wordt de invloedrijkste componist van opéras-comiques van de tweede helft van de 18de eeuw; zijn succes berustte op zijn aanpassingsvermogen en zijn scherpzinnigheid bij het beoordelen van de smaak van zijn tijd. Hij schiep een stijl die balanceerde tussen heroïsme en banaliteit, waarmee hij het Franse zangspel en de tragédie lyrique, die op terugweg waren, overhevelde naar de nieuwe eeuw, als uitgangspunt voor de verdere groei van de Franse opera. Als muziekscheppend kunstenaar schoot hij duidelijk tekort, ofschoon hij als eerste het principe van Leitmotiv toepaste (in ‘Richard Coeur de Lion’), met zijn ‘comédies larmoyantes’ een nieuwe zijtak van de opera schiep, het ballet veel harmonischer kon inlassen in het geheel en het orkest een belangrijkers rol gaf dan de meeste voorgangers of tijdgenoten.

Grétry overleefde de Revolutie: het jaargeld dat hij van de koning kreeg werd uiteraard afgeschaft, maar daarvoor werd hij ter vervanging één der ‘inspecteurs des études’ van het nieuwopgerichte Conservatoire. Hij stierf als een alomgeëerd en bewonderd man in Parijs op 2 september 1813. Volgens zijn eigen wens werd zijn hart naar Luik overgebracht, waar het als een reliek wordt bewaard.

Enkele titels van opéras-comiques: "Le Tableau parlant", "Zémire et Azor", "Céphale et Procris", "Richard Coeur-de-Lion", "Raoul Barbebleue", "Guillaume Tell".

Belangrijkste werken

Betekenis

Grétry werd in Luik geboren, studeerde in Rome en vestigde zich in 1767 in Parijs, waar hij binnen enkele jaren de belangrijkste componist van de opéra comique werd: muziektheater met gesproken dialogen, over gewone mensen, met melodieën die het publiek na één keer horen meenam.

Zijn kracht is de melodie en de tekstbehandeling. Hij schreef zelf dat de muziek in het theater niets anders moet doen dan de woorden versterken, en hij hield zich daaraan, zijn orkest is dun, zijn harmonie eenvoudig, en zijn nummers zijn kort.

Richard Coeur-de-lion uit 1784 bevat de romance Ô Richard, ô mon roi, die tijdens de Revolutie een royalistisch strijdlied werd; het zingen ervan bij een officiersbanket in Versailles in 1789 was een van de aanleidingen voor de mars naar het paleis.

Beethoven schreef variaties op een thema uit Richard, en Tsjaikovski citeerde een aria uit Zémire et Azor in Schoppenvrouw. Zie Belgische componisten.

Zijn hart ligt in Luik

Grétry stierf in 1813 in Montmorency, in het huis waar Jean-Jacques Rousseau had gewoond en dat hij daarom had gekocht. Hij werd op Père-Lachaise in Parijs begraven, maar in zijn testament had hij bepaald dat zijn hart naar zijn geboortestad Luik moest.

Daar volgde een ruzie van vijftien jaar over. Montmorency wilde het hart niet afstaan, Luik hield vol, en er kwam een rechtszaak aan te pas. Pas in 1828 werd het naar Luik gebracht, waar het in het voetstuk van zijn standbeeld tegenover de opera is bijgezet; het ligt daar nog steeds.

Dat gevecht om een componist zegt iets over de tijd. Grétry had de Revolutie overleefd door zich aan te passen (het koninklijke jaargeld verdween, de Republiek maakte hem inspecteur van het nieuwe conservatorium, Napoleon gaf hem het Legioen van Eer en een pensioen) en hij was bij zijn dood voor iedereen bruikbaar.

In Luik heeft hij een tweede leven gekregen als stichter van de Waalse muziek. Zijn geboortehuis is museum, de opera draagt zijn naam, en zijn Mémoires uit 1789 worden nog gelezen: het is een van de weinige boeken waarin een achttiende-eeuwse componist uitlegt hoe hij over zijn vak dacht.