Benjamin Britten

Leven

Benjamin Britten is de hedendaagse componist die zichzelf als het ware naast de geschiedenis geplaatst heeft, door uitsluitend met traditionele middelen amusante, ontroerende, indringende en affectvolle muziek te schrijven.

Juist hierop steunt waarschijnlijk zijn enorm succes als componist, omdat hij voorbijgaat aan de verworvenheden van de avant-garde (die hij wel kent!), alle diepte opzettelijk vermijdt en alle muzikale middelen die hem in de schoot geworpen worden roekeloos aanwendt. Hij spreidt een moeiteloze productiviteit ten toon door een perfecte beheersing van het componistenmétier, een kennis van de oude muziek en een ontstellend maar eerlijk electicisme.

Geboren in Lowestoft op 22 november 1913, kon hij al die bagage verwerven bij Frank Bridge, John Ireland en Arthur Benjamin. Van geen enkel genre heeft hij een afkeer, en zo is het te verklaren dat de lijst van zijn werken, net als hun kwaliteit overigens, zo uiteenlopend van aard is: opera's ("Peter Grimes" is de bekendste, en met "The Turn of the Screw" toonde hij zich de meester van het 20ste-eeuwse buffo-genre), vocale muziek (pianoliederen, orkestliederen, orkest met vocale soli, koorwerken), orkestmuziek ("Simple Symphony", "Variations on a theme of Frank Bridge"), filmmuziek, "A Young Person's Guide to the orchestra (Variations and Fugue on a Theme of Henry Purcell"), schoolmuziek ("Let's make an Opera"), religieuze muziek ("Noye's Fludde", "War Requiem"), kamermuziek enz.

Verder is Britten bekend om zijn uitgaven van historische muziek (vooral Henry Purcell kreeg zijn aandacht), als dirigent van eigen en andermans muziek, en ten slotte als pianist-begeleider, onder andere van de tenor Peter Pears met wie hij een vast duo vormt.

Op 4 december 1976 stierf Benjamin Britten in Aldeburgh (Suffolk).

Belangrijkste werken

Betekenis

Britten bracht de Engelse opera na tweeënhalve eeuw terug. Peter Grimes ging in juni 1945 in première, een maand na het einde van de oorlog in Europa, en werd onmiddellijk internationaal opgepakt, het eerste Engelse muziekdrama sinds Purcell dat buiten Engeland repertoire werd.

Zijn onderwerpen keren opvallend consequent terug: de buitenstaander die door een gemeenschap wordt uitgestoten, en de bedreigde onschuld. Grimes, Billy Budd, de kinderen in The Turn of the Screw en Aschenbach in Death in Venice zijn variaties op datzelfde gegeven.

Het War Requiem uit 1962, geschreven voor de herwijding van de verwoeste kathedraal van Coventry, zet de Latijnse dodenmis tegenover de oorlogsgedichten van Wilfred Owen. Bij de première zong een Britse tenor, een Duitse bariton en, zo was het bedoeld, een Russische sopraan; die laatste kreeg geen toestemming om te reizen.

Daarnaast schreef hij een omvangrijk repertoire voor kinderen en amateurs, van Noye's Fludde tot The Young Person's Guide. Dat was geen bijzaak maar programma: hij vond dat een componist voor zijn eigen gemeenschap moest schrijven.

Peter Pears

Britten ontmoette de tenor Peter Pears in 1937 en bleef veertig jaar met hem samen, tot zijn dood in 1976. Vrijwel alles wat hij voor tenor schreef is voor die ene stem gemaakt: Grimes, Captain Vere in Billy Budd, Quint, Aschenbach, de Serenade, de Nocturne, de Michelangelo- en Hölderlin-liederen.

Pears had geen grote, ronde operastem maar een lichte, scherp uitgesproken tenor die de tekst droeg. Wie de rollen hoort in de opnamen die de twee samen maakten, hoort waarvoor ze geschreven zijn: niets is op volume gebouwd, alles op woordbehandeling.

Ze woonden samen in Aldeburgh en richtten daar in 1948 het festival op, in een land waar homoseksualiteit tot 1967 strafbaar was. Ze leefden open maar zonder verklaringen, en de politie heeft zich nooit met hen bemoeid, een uitzondering die met hun aanzien te maken had.

Dat de buitenstaander die door de gemeenschap wordt uitgestoten het vaste onderwerp van zijn opera’s is, valt daar moeilijk van los te zien. Britten zelf heeft dat verband nooit uitgesproken, maar het is in Peter Grimes, Billy Budd en Death in Venice niet te missen.