Henry Purcell

Leven

De geboortedatum van Purcell is slechts af te leiden uit een inscriptie op zijn grafsteen: tussen 21 november 1658 en 10 november 1659 moet hij ter wereld gekomen zijn. Het is evenmin reeds achterhaald of hij de zoon is van Henry Purcell, lid van de Chapel Royal en gestorven in 1664, dan wel van Thomas Purcell. In 1669 werd hij één van de twaalf knapen van de Chapel Royal, die toen onder leiding stond van Henry Cooke. Die was dan ook zijn eerste leraar. Toen hij in 1673 de baard in de keel kreeg, was in de koninklijke kapel Cooke opgevolgd door de fervente "Lullist" Humfrey. Purcell moest uiteraard uit het knapenkoor verdwijnen, maar kreeg enkele posities in de marge van de kapel: als assistent-schatbewaarder van de koninklijke instrumentenverzameling, als kopiist en als verantwoordelijke voor het stemmen van het grote Westminster-orgel. Verder nam hij ook compositielessen bij John Blow.

In 1677 vloeide daaruit zijn titel "composer without fee to His Majesty in the place of Matthew Locke, deceased". Dat was dan de start voor een rijkgevulde componistenloopbaan. Als Blow ontslag neemt, volgt Purcell hem op aan de orgelbank van de Westminsterkerk, en in 1582 krijgt hij dezelfde post in de Chapel Royal.

Intussen huwt hij ene Frances Peters, die hem zes kinderen zou schenken. In 1683 volgt hij zijn chef op als "keeper of the King's instruments", wat inhield dat hij alle blaasinstrumenten moest vervaardigen, herstellen, onderhouden en stemmen. We mogen niet uit het oog verliezen dat orgel en regalen tot dit instrumentarium behoorden, zodat dit echt meer dan alleen maar een eretitel betrof.

Aan het hof overleefde Purcell de frivoliteiten van zijn koning en de intriges om diens opvolging. Hij componeerde onverstoorbaar verder, maar verzekerde zijn toekomst door toneelmuziek te gaan schrijven. Voor de meisjeskostschool van dansmeester Josias Priest in Chelsea componeert hij zijn enige echte opera Dido and Aeneas. Gezien de opdrachtgever waren alle rollen behalve die van Aeneas geschreven voor meisjesstemmen, een grote uitzondering in die tijd en in Engeland. Het werd, ondanks de beperkte middelen die ter beschikking stonden, zijn beroemdste meesterwerk. De eigenlijke "echte" opera uit Italië heeft nooit vaste voet gekregen in Engeland: op Dido na schreef Purcell uitsluitend muziek bij toneelwerken en z.g. semi-opera's. Ook Händel zou na drie mislukte pogingen er de brui aan geven en definitief het roer omgooien in de richting van het oratorium.

Op 21 november 1695 sterft Purcell aan de gevolgen van een longontsteking, nauwelijks 36 jaar oud.

Belangrijkste werken

Betekenis

Purcell was zesendertig toen hij stierf en had toen al twintig jaar op het hoogste niveau gewerkt: als organist van Westminster Abbey, als componist van de Chapel Royal en als leverancier van toneelmuziek voor de Londense schouwburgen. Met hem sluit de eerste bloeiperiode van de Engelse muziek af.

Zijn beroemdste bladzijde is de klaagzang van Dido aan het slot van Dido and Aeneas, gebouwd op een dalende chromatische baslijn die elf keer wordt herhaald. Dat procedé, een ground bass, gebruikte hij zijn leven lang, en nergens zo vernietigend als hier.

Het merendeel van zijn theaterwerk zijn geen opera's maar semi-opera's: toneelstukken met grote gezongen en gedanste scènes ertussen, waarin de hoofdpersonen spreken en niet zingen. Die vorm bestond alleen in Engeland en verdween met hem.

Wat zijn muziek onderscheidt is de behandeling van het Engels. Hij liet de zanglijn de klemtoon en de klinkerkleur van de taal volgen op een manier die pas bij Britten, tweeënhalve eeuw later, weer een opvolger kreeg.

Na zijn dood in 1695 duurde het ruim tweehonderd jaar voordat Engeland weer een componist van dat gewicht voortbracht. Zijn begrafenis in Westminster Abbey was een staatsaangelegenheid, met zijn eigen Funeral Sentences, dezelfde muziek die hij kort daarvoor voor koningin Mary had geschreven, en hij ligt begraven onder het orgel waarop hij zelf speelde.