Leonard Bernstein

Leven

Leonard Bernstein werd geboren in Lawrence, Massachusetts, op 25 augustus 1918. Hij studeerde in Harvard bij Walter Piston en werd bekend als componist en als dirigent. Hoewel hij beschouwd wordt als een van de beste Amerikaanse dirigenten, hield hij zich liever bezig met het componeren. Door zijn voorkeur voor de jazz en populaire muziek werd hij echter door velen nooit als serieus componist beschouwd. Dit geldt tevens voor verscheidene Amerikaanse componisten, zoals Copland bijvoorbeeld, voor wie Bernstein een grote waardering vertoonde.

Zijn werk is onder te verdelen in serieuze muziek enerzijdes, en lichtere muziek anderzijds zoals de populaire musical 'West Side Story', jet ballet 'Fancy free' en 'Wonderful Town'. Het is zijn lichtere muziek dat hem bekend maakte, want de vaak herschreven opera 'Candide', zijn koormuziek zoals de Chichester Psalms en de overigens zeer mooie liederen missen een zekere diepgang. In zijn volledig oeuvre is de invloed van de Amerikaanse jazzmuziek sterk voelbaar.

Bernstein was niet alleen componist en dirigent, maar ook pianist, leraar en auteur. Hij stierf op 72-jarige leeftijd in New York.

Belangrijkste werken

Betekenis

Bernstein deed vier dingen tegelijk op het hoogste niveau: dirigeren, componeren, pianospelen en uitleggen. Zijn doorbraak kwam in 1943, toen hij als vijfentwintigjarige assistent op een middag moest invallen bij de New York Philharmonic, het concert werd landelijk uitgezonden en hij was de volgende dag beroemd.

West Side Story uit 1957 verplaatste Romeo en Julia naar de straten van Manhattan, met een muzikale taal die jazz, Latijns-Amerikaanse dansritmiek en symfonische ontwikkeling samenbrengt. Het interval dat de hele partituur bijeenhoudt, de overmatige kwart, komt in vrijwel elk nummer terug.

Zijn televisieprogramma's, de Young People's Concerts, liepen veertien jaar en bereikten miljoenen kijkers. Ze zijn nog steeds het schoolvoorbeeld van hoe je over muziek praat zonder te vereenvoudigen.

Als dirigent heeft hij vooral de reputatie van Mahler gevestigd: zijn integrale opname uit de jaren zestig maakte een componist die toen nog randrepertoire was tot kernrepertoire. Zie Mahler.

Zijn eigen concertmuziek staat in de schaduw van zijn musicals en zijn dirigeerwerk, maar bevat werk van formaat: drie symfonieën, de Chichester Psalms, de Serenade naar Plato's Symposium en het theaterstuk Mass. In al die werken zoekt hij dezelfde verbinding, tussen de concertzaal en de populaire muziek, en tussen twijfel en geloof.

Het dossier

De FBI hield van 1943 tot zijn dood een dossier over Bernstein aan dat uiteindelijk ruim achthonderd bladzijden besloeg. De aanleiding was zijn steun aan linkse organisaties in de jaren dertig en veertig; het gevolg was dat hij in 1950 op de zwarte lijst Red Channels belandde.

Dat had praktische gevolgen. In 1953 werd zijn paspoort ingehouden en kon hij pas weer naar het buitenland nadat hij een beëdigde verklaring had afgelegd waarin hij ontkende ooit communist te zijn geweest. Televisie- en filmwerk bleef enkele jaren buiten bereik.

Hij heeft zich daarna niet stil gehouden. In 1970 organiseerde hij thuis een bijeenkomst om geld op te halen voor de verdediging van gevangen Black Panthers, wat hem een spotstuk van Tom Wolfe opleverde, radical chic, en een nieuwe golf aandacht van dezelfde dienst.

In zijn muziek is die kant zelden ver weg. De Kaddish-symfonie discussieert met God over de bom, Mass uit 1971 werd geschreven voor de opening van het Kennedy Center en zet er een crisis van het geloof op het toneel, en Candide begon als een stuk over het Amerika van de heksenjacht.