Arcangelo Corelli

Leven

Corelli werd geboren op 7 februari 1653 in Fusignano bij Ravenna in één der rijkste families van de streek. Zijn moeder was al een maand weduwe toen hij ter wereld kwam. Na de eerste muzieklessen bij een priester in Faenza werd Arcangelo op 13-jarige leeftijd naar Bologna gestuurd om er viool te gaan studeren bij Benvenuti. Vier jaar later zat hij als een volleerd musicus reeds in de Academica filarmonica te Bologna. Na enkele jaren reizen (vooral in Duitsland) gaat hij zich in Rome verder in het vioolspel bekwamen bij Simoncelli, en wordt er in 1675 violist in het theaterorkest. Hij geniet in Rome de hoge bescherming van machtige kardinalen, en werkt in dienst van koningin Christine van Zweden, die zich in Rome gevestigd had na haar troonsafstand (om zich tot het katholicisme te kunnen bekeren). In 1700 stond hij aan het hoofd van de beroemde Accademia di Santa Cecilia. De laatste jaren van zijn leven leefde hij teruggetrokken in buien van neerslachtigheid. Hij sterft op 8 januari 1713.

Corelli was een der grootste meesters van de barok, waarnaar o.a. J.S. Bach met veel ontzag opkeek. Zijn concerti grossi zijn in feite religieuze werken (denken we maar aan de "Concerti per la Notte Natale"). Van zijn 12 kamersonates voor viool en basso continuo is de variatiereeks op "La Follia" overbekend, terwijl zijn 24 triosonates voor twee violen en cello qua vorm 12 kerksonates (=sonata de chiesa) en 12 suites (= sonata da camera) bevatten.

Belangrijkste werken

Betekenis

Corelli publiceerde in zijn hele leven zesenzeventig werken, verdeeld over zes opusnummers. Dat is voor zijn tijd extreem weinig, en het is een keuze: hij gaf alleen uit wat hij af vond. Juist door die beperking werd elk van die bundels een model dat door heel Europa werd nagevolgd.

Zijn belangrijkste vinding is niet een genre maar een manier van schrijven voor de viool. Hij legde vast wat het instrument natuurlijk ligt, welke stokvoering bij welke frase hoort en hoe twee violen elkaar in een triosonate moeten aanvullen. Elke Italiaanse violist van de volgende eeuw is in die school opgeleid.

De concerti grossi opus 6 verschenen pas na zijn dood, maar circuleerden decennialang in handschrift. Händel kende ze en schreef zijn eigen opus 6 als bewust eerbetoon; zie Händel.

Rome: de kardinalen en het orkest

Corelli woonde vanaf ongeveer 1675 in Rome en werkte er zijn verdere leven, eerst voor kardinaal Pamphili en vanaf 1690 voor kardinaal Ottoboni, bij wie hij in het paleis woonde. Die twee betrekkingen verklaren waarom hij zo weinig hoefde te publiceren: zijn inkomen hing niet aan drukwerk.

Zijn grootste faam kreeg hij niet als componist maar als leider van een orkest. Voor de grote Romeinse gelegenheden werden ensembles samengesteld die naar de maatstaven van die tijd enorm waren, bij feestelijke uitvoeringen liepen de strijkersaantallen in de honderden, en Corelli leidde ze vanaf de eerste lessenaar.

Dat hij daarbij eenheid van streekrichting en toon afdwong, is een van de redenen dat hij als grondlegger van het orkestspel geldt. Wat later vanzelfsprekend werd, dat een strijkersgroep als één instrument klinkt, is hier voor het eerst als eis gesteld.

Hij ligt begraven in het Pantheon, een eer die maar weinig musici te beurt viel. Zijn opus 5 werd in de achttiende eeuw tientallen malen herdrukt, van Amsterdam tot Londen, en diende generaties lang als het leerboek waarmee violisten werden opgeleid.

Zijn opus 5, de twaalf vioolsonates uit 1700, is daarvan het bewijsstuk. Die bundel is in de achttiende eeuw meer dan vijftig keer herdrukt, van Amsterdam tot Londen, en werd overal gebruikt als leerboek voor het vioolspel. Uitgevers drukten er versieringen bij af die van Corelli zelf zouden zijn, zodat een leerling in Engeland kon horen hoe het in Rome werd gedaan; of ze echt van hem zijn, wordt nog steeds betwist.