Gustav Holst

Leven

Geboren te Cheltenham op een herfstdag in 1874 uit een verengelste Zweeds-Duitse familie, leerde Gustav Holst reeds op zeer jonge leeftijd piano spelen. Het gerucht doet de ronde dat hij reeds op zijn dertiende Berlioz' verhandeling over instrumentatie en orkestratie gelezen had. Holst was dan ook een bewonderenswaardige orkestrator.

Hij ging studeren aan het Royal College of Music - waar hij in 1919 professor zou worden - kreeg er compositieleer van Stanford en studeerde er tevens trombone. Hij ontmoette er Ralph Vaughan Williams, met wie hij vriendschap sloot. Ralph had een grote invloed op Holsts persoonlijkheid en componeerstijl.

Tot aan zijn huwelijk in 1901 verdiende Holst zijn boterham als trombonist. Daarna moest hij naar een veiligere bron van inkomsten zoeken, en werd muziekleraar. Hij gaf onder meer les aan de universiteit van Reading en aan het Royal College of Music.

In die periode componeerde Holst weinig. De werken die hij tot dan toe geschreven had, waren in de Wagneriaanse stijl, maar dankzij de invloed van Vaughan Williams ontwikkelde hij stilaan een eigen, persoonlijkere stijl. Hij werd geïnspireerd door Afrikaanse muziek (Beni-mora suite, Hymns from the Rig-Veda, de opera Savitri), volksmuziek (At the Boar's Head, Egdon Heath). Ook invloeden van Debussy en Richard Strauss zijn soms duidelijk aanwezig. Holst heeft zeker meer invloed gehad op de latere Engelse muziek dan andere componisten van zijn generatie.

Totaal onverwacht schreef hij het werk dat hem in één klap beroemd zou maken: The Planets. Hij componeerde deze suite naar aanleiding van een terloopse conversatie over astrologie.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd hij naar het Midden-Oosten gestuurd om er oorlogje te gaan spelen.

Als gevolg van een ongelukkige val in 1923 is hij niet meer in staat tot lesgeven. Vanaf dan componeert hij, op enkele uitzonderingen na, eerder sombere werken (Fugal Concerto & Overture). In 1934 gaat zijn gezondheid er sterk op achteruit, en hij sterft op 59-jarige leeftijd, op 25 mei van datzelfde jaar.

Belangrijkste werken

Betekenis

Holst verdiende zijn brood als muziekleraar, zesentwintig jaar aan St Paul's Girls' School in Londen, en componeerde in de weekends en de vakanties. Een zenuwaandoening in zijn rechterhand had een loopbaan als pianist onmogelijk gemaakt; hij speelde in plaats daarvan trombone in orkesten en operagezelschappen.

The Planets uit 1916 is het werk waaraan hij zijn reputatie dankt en waar hij zelf het minst gelukkig mee was. De zeven delen zijn niet astronomisch maar astrologisch bedoeld: elk planeetdeel schetst een karakter, van de meedogenloze marsritmiek van Mars tot het wegstervende vrouwenkoor van Neptune, dat achter een gesloten deur zingt.

Zijn tweede blijvende bijdrage is minder zichtbaar maar praktisch groter: de twee Suites voor harmonieorkest uit 1909 en 1911 zijn de eerste werken van formaat die serieus voor die bezetting zijn geschreven, en ze vormen tot vandaag de kern van het repertoire van blaasorkesten wereldwijd.

Daarnaast bewerkte hij, net als zijn vriend Vaughan Williams, Engelse volksliederen. Die melodiek en de modale harmonie die erbij hoort zijn in zijn hele werk hoorbaar; zie Britse componisten.

Astrologie, niet astronomie

The Planets gaat niet over hemellichamen. Holst raakte rond 1913 geïnteresseerd in de astrologie, las er boeken over, stelde voor vrienden horoscopen op en noemde het zelf zijn geheime ondeugd; de zeven delen dragen de karakters die de planeten in die leer hebben.

Daarom staat Mars voorop en niet Mercurius, ontbreekt de aarde, en is er geen Pluto, die was in 1916 nog niet ontdekt en zou in de astrologische traditie ook geen plaats hebben gehad. De ondertitels (brenger van oorlog, van vrede, van ouderdom) komen uit hetzelfde boek.

Zijn belangstelling voor het niet-westerse ging verder dan dat. Hij leerde zichzelf Sanskriet omdat hij de Engelse vertalingen van de Rig-Veda onbruikbaar vond, vertaalde de teksten zelf, en schreef daarop zijn hymnen en de kameropera Savitri.

Het maakt hem een merkwaardiger figuur dan het ene beroemde stuk doet vermoeden: een schoolmeester uit Londen die zesentwintig jaar meisjes lesgaf, Engelse volksliederen bewerkte, Sanskriet las, en in zijn vrije weekends het meest gespeelde Britse orkestwerk van de eeuw schreef.