Guillaume Lekeu

Leven

Lekeu is het eerste werkelijk groot talent van de Waals-Belgische school uit de negentiende eeuw, die gesticht was door Fétis en voortgezet werd door Gevaert. Hij werd geboren op 20 januari 1870 in Heusy (bij Verviers), maar de familie verhuist als hij pas negen is naar Poitiers.

Na de middelbare studies in Poitiers, studeert hij Wijsbegeerte en Letteren aan de Sorbonne te Parijs, terwijl hij tot dan toe als componist en violist volledig autodidact is. In de Parijse tijd gaat hij les volgen bij Franck; en na diens dood bij Vincent d'Indy, die hem de raad geeft in Brussel mee te dingen voor de Prijs van Rome (meer dan een tweede prijs zat er niet in met de cantate "Andromède"). Toch werd deze "terugkeer" naar het vaderland het veelbelovend begin van een bloeiende carrière. De "Cercle de XX" en de violist Eugène Ysaÿe hielpen hem met raad en daad bij het uitbouwen van een componistencarrière, en afgaande op wat Lekeu in enkele jaren tijds presteerde, zou die er zeker gekomen zijn, ware hij niet op 24-jarige leeftijd gestorven aan een tyfeuze infectie op 21 januari 1894.

Bij het beoordelen van zijn werk was Lekeu behekst met een overdreven drang naar zelfkritiek, die van het componeren onvermijdelijk een lijdensweg maakte. De opusnummers die hij kon afwerken, meestal vioolmuziek, maar ook composities voor piano, strijkkwartet en liederen, geven ons de indruk van een uiterste zorg voor het detail. Tot zijn belangrijkste werken behoren de "Vioolsonate" (1892), "Fantaisie sur deux airs populaires angevins" (1892) en "Adagio pour cordes" (1891).

Belangrijkste werken

Betekenis

Lekeu werd vierentwintig en liet een klein oeuvre na waarvan één werk het repertoire heeft gehaald: de vioolsonate in G, geschreven op zijn tweeëntwintigste in opdracht van Eugène Ysaÿe.

Hij studeerde bij César Franck en na diens dood bij Vincent d'Indy, en zijn muziek draagt daar de sporen van: cyclische vorm, chromatische harmonie, lange melodische bogen die zich langzaam opbouwen. De sonate duurt bijna drie kwartier en is in feite één doorlopende beweging.

In 1891 werd hij tweede bij de Belgische Prix de Rome. Hij was daar zo verontwaardigd over dat hij weigerde het bijbehorende bedrag aan te nemen, een gebaar dat tekenend is voor de toon van zijn brieven, waarin de zelfkritiek en de eigendunk elkaar voortdurend afwisselen.

Hij stierf in 1894 aan tyfus, één dag na zijn vierentwintigste verjaardag. D'Indy voltooide het pianokwartet waaraan hij op dat moment werkte.

De sonate voor Ysaÿe

De vioolsonate in G is er gekomen omdat Eugène Ysaÿe erom vroeg. Ysaÿe, de beroemdste violist van zijn tijd en net als Lekeu Waals, gaf de opdracht aan een tweeëntwintigjarige die nog vrijwel niets had laten horen.

Lekeu werkte er maanden aan en leverde een stuk van bijna een half uur, in drie delen die uit hetzelfde materiaal zijn opgebouwd, de cyclische bouw die hij van Franck had geleerd, maar dan uitgevoerd met een hardnekkigheid die bij Franck zelf zeldzamer is.

Ysaÿe speelde de sonate in Brussel in 1893 en hield haar daarna in zijn programma’s. Dat is de reden dat het werk het repertoire heeft gehaald: een componist die op zijn vierentwintigste sterft en verder niets naliet dat werd gespeeld, verdwijnt, tenzij een uitvoerder zijn stuk blijft spelen.

Diezelfde Ysaÿe droeg twintig jaar later opdrachten op aan Debussy en Chausson. Van Chaussons Poème tot Lekeus sonate loopt één lijn, en die lijn is geen stijl maar één violist met een goed oor voor wat nog niet bestond.

Er hangt nog een detail aan die opdracht. Ysaÿe had de sonate gevraagd na het horen van Lekeus Adagio voor strijkorkest, een stuk van een eenentwintigjarige, en hij betaalde er niets voor. Wat een virtuoos in die jaren aan een onbekende gaf was geen geld maar iets zeldzamers: de zekerheid dat het stuk gespeeld zou worden, en door wie.