Guillaume Dufay

Leven

Guillaume Dufay is de centrale figuur van de eerste generatie waarmee de renaissance in de muziek begint. Hij werd opgeleid als koorknaap in Kamerijk, werkte in Italië voor de families Malatesta en Este, was zanger in de pauselijke kapel, en keerde op latere leeftijd terug naar Kamerijk als kanunnik.

Zijn beroemdste gelegenheidswerk is het motet Nuper rosarum flores, geschreven voor de wijding van de door Brunelleschi voltooide koepel van de dom van Florence in 1436. De verhoudingen van de vier delen zijn met de bouw in verband gebracht; of die koppeling klopt is omstreden, maar de gelegenheid zelf zegt genoeg over zijn positie.

Muzikaal ligt zijn belang in de mis. Hij was een van de eersten die de vijf misdelen op één gemeenschappelijke melodie bouwde, de cantus firmus, waardoor de mis een samenhangend werk werd in plaats van een reeks losse zettingen. Missa Se la face ay pale, op zijn eigen chanson, is daarvan het bekendste voorbeeld.

Daarnaast schreef hij tientallen chansons die in heel Europa werden gekopieerd en bewerkt. De zachte, tertsenrijke klank die hij van de Engelse componisten overnam, de contenance angloise, is via hem de continentale norm geworden.

Bij zijn dood in 1474 was hij de meest gevierde componist van Europa. Hij liet in zijn testament vastleggen welke muziek bij zijn uitvaart moest klinken, waaronder zijn eigen motet Ave regina celorum, waarin hij zichzelf bij naam noemt.

Belangrijkste werken

Betekenis

Dufay's belangrijkste formele bijdrage is de cyclische mis: alle vijf delen gebouwd op dezelfde cantus firmus, waardoor de mis voor het eerst één werk werd in plaats van vijf losse zettingen. Die opzet bleef anderhalve eeuw de norm en is de basis waarop Ockeghem, Josquin en Obrecht voortbouwden.

Daarnaast bracht hij de Engelse klank naar het continent. De volle, tertsenrijke samenklank die hij van Dunstable overnam, de contenance angloise, verving de kwinten- en kwartenklank van de middeleeuwen en bepaalde de rest van de renaissance.

Zijn positie blijkt uit de gelegenheden waarvoor hij schreef: de wijding van de koepel van de dom van Florence, een vredesverdrag, de doop van een hertogszoon. Hij was de componist die men vroeg als het ertoe deed.

Een loopbaan tussen de pausen

Dufay was zijn leven lang zowel musicus als geestelijke, en het tweede betaalde het eerste. Als koorknaap in Kamerijk opgeleid, zong hij vanaf de jaren twintig in de pauselijke kapel in Rome en later in Florence en Bologna, waar hij een graad in het kerkelijk recht haalde.

Die jaren vielen midden in het schisma. Terwijl het Concilie van Bazel en de paus elkaar bestreden, werkte Dufay afwisselend voor Rome en voor het hof van Savoye, wiens hertog Amadeus VIII in 1439 door dat concilie tot tegenpaus werd gekozen. Hij heeft beide kanten gediend zonder aan een van beide vast te zitten.

De betrekkingen leverden hem prebenden op in Kamerijk, Brugge en elders, inkomsten uit kerkelijke ambten die hij niet ter plaatse hoefde uit te oefenen. Zo kon hij componeren zonder voor elk werk een opdrachtgever te zoeken.

Vanaf 1439 was Kamerijk zijn vaste basis, waar hij aan de liturgische boeken van de kathedraal werkte. Dat hij bij zijn dood in 1474 de meest gevierde componist van Europa was, dankt hij aan die dubbele loopbaan: zijn muziek reisde langs dezelfde kanalen als zijn ambten.

Zijn testament laat zien hoe hij zijn eigen dood had geregeld. Hij bepaalde welke van zijn motetten bij zijn sterfbed moesten worden gezongen, door welke zangers, en welke stichting daaruit betaald moest worden. Van de uitvoering is niets gekomen, hij stierf voordat de zangers er waren, maar het document is wel het vroegste geval waarin een componist zijn eigen muziek voor zijn eigen uitvaart voorschrijft.