Giovanni Battista Pergolesi

Leven

Schoenmaker Francesco Draghi verhuisde in 1635 van Pergola naar Iesi. Giovanni Battista werd als derde zoon op 4 januari 1710 geboren, en hij was de eerste van de familie die de naam Pergolesi kreeg (als samensmelting van de oude en nieuwe stadsnaam). De eerste muzieklessen krijgt hij van locale stadsmuzikanten. Hij wordt door een edelman ontdekt en op diens kosten naar het Conservatorium van Napels gestuurd. Greco, Durante, Porpora en Leo zijn er zijn leraars.

Zijn eerste opera's vallen erg in de smaak van de aristrocratie, en hij werkt meestal in dienst van regionale hoven.

Waarschijnlijk na enkele mislukkingen, of wegens de aanhoudende bedreiging van de aardbevingen, componeert hij een tijdlang geen opera's meer. Toen ontstonden de merkwaardige triosonates en een mis.

In 1733 treedt hij de theaterwereld weer binnen langs de grote poort met "La Serva Padrona". Hiermee schreef hij waarschijnlijk de gaafste opera buffa ooit geschreven. Het genre was nog maar net ontstaan uit de intermezzi van de Napolitaanse opera seria. Met het ernstige genre kan hij maar geen succes oogsten. Elke nieuwe poging liep met een sisser af, en in zijn rustoord herwerkt hij zijn "Dies Irae" tot het beroemde "Stabat Mater", en beëindigt hij het "Salve Regina".

Op 16 maart 1736 sterft hij, 26 jaar oud. Zijn lichaam wordt in een armzalig massagraf geworpen.

Belangrijkste werken

Betekenis

Pergolesi werd zesentwintig en liet een klein oeuvre na dat een onevenredig grote invloed heeft gehad. Twee werken doen het meeste: La serva padrona en het Stabat Mater.

La serva padrona is een intermezzo van veertig minuten, oorspronkelijk bedoeld om tussen de bedrijven van een ernstige opera te worden gespeeld. Toen een Italiaans gezelschap het in 1752 in Parijs opvoerde, brak er een polemiek los, de querelle des Bouffons, over de vraag of de Franse of de Italiaanse opera de juiste weg was. Rousseau koos partij voor Pergolesi.

Het Stabat Mater, geschreven in de laatste weken van zijn leven in een franciscaans klooster bij Pozzuoli, werd in de achttiende eeuw het meest gedrukte werk van welke componist ook. Bach maakte er een Duitse bewerking van.

Omdat zijn naam commercieel aantrekkelijk was, verschenen er na zijn dood tientallen werken onder zijn naam die niet van hem zijn. Strawinsky gebruikte voor Pulcinella materiaal dat later grotendeels van anderen bleek.

Wat anderen met zijn muziek deden

Weinig componisten zijn zo grondig door anderen hergebruikt. Bach maakte rond 1746 van het Stabat Mater een Duitstalige psalmzetting, Tilge, Höchster, meine Sünden (BWV 1083), waarin hij de partijen aanvulde en de tekst verving maar Pergolesi’s muziek grotendeels liet staan.

De grootste ingreep kwam bijna twee eeuwen later. Voor Diaghilev schreef Strawinsky in 1920 het ballet Pulcinella op muziek die als Pergolesi te boek stond, en dat werk geldt als het begin van het neoclassicisme. Het onderzoek heeft sindsdien uitgewezen dat het meeste materiaal van Gallo, Monza en anderen is.

Dat is geen voetnoot maar onderdeel van het verhaal. Omdat zijn naam na zijn dood goed verkocht, schreven uitgevers er van alles aan toe, en Strawinsky werkte te goeder trouw met een verzameling die al vervalst was toen hij haar kreeg.

De querelle des Bouffons in Parijs, twintig jaar na zijn dood ontketend door een opvoering van La serva padrona, past in hetzelfde beeld. Pergolesi’s invloed is voor een groot deel de invloed van wat men vóór hem aanzag.

De vraag wat er nu werkelijk van hem is, is dus geen zijpad maar de kern van zijn ontvangst. Van de ruim driehonderd werken die in de achttiende eeuw op zijn naam circuleerden, houdt het moderne onderzoek er ongeveer dertig over. Alles wat de geschiedenis over de invloed van Pergolesi heeft gezegd, moet met dat cijfer in het achterhoofd worden gelezen.