Alfred Schnittke

Leven

Alfred Schnittke werd geboren in Engels (Rusland) op 24 november 1934. Zijn vader was een Duitse jood van Russische afkomst, en was in 1926 terug naar Rusland verhuisd. De familie vestigde zich in Wenen, waar Schnittke zijn muzikale studies begon in 1946. Hij studeerde piano behaalde een diploma als koordirigent.

Tussen 1953 en 1958 volgde hij contrapunt, compositie en instrumentatie aan het conservatorium van Moskou. Twee jaar later ontving hij zijn diploma voor compositie. Hij was leraar instrumentatie in Moskou van 1962 tot 1972. Daarna werd hij zelfstandige componist, en schreef muziek voor meer dan zestig films.

Schnittke's stijl is zeer uiteenlopend. Zijn eerste succes boekte hij met het eerste Concerto Grosso. Hij werd geïnspireerd door een groot aantal vooraanstaande uitvoerders, waaronder Rostropovich.

Vanaf 1980 kreeg Schnittke's muziek meer en meer internationale aandacht. Hij heeft veel awards en eremedailles ontvangen. In 1988 ging hij voor het eerst naar de VSA, waar hij optrad op het 'Making Music Together' festival van Boston.

In 1990 vestigde hij zich in Hamburg, en kreeg de dubbele nationaliteit (Russich-Duits). In 1991 en 1994 keerde hij terug naar de VSA. Hij componeerde in totaal 9 symfonieën, 6 concerti grossi, concerti voor viool, cello, piano, strijkkwartetten, kamermuziek, balletten, koorwerken en 3 opera's. De eerste opera 'Life with an Idiot' ging in Amsterdam in première in april 1992.

Vanaf het midden van de jaren '80 leed Alfred Schnittke regelmatig aan beroertes. Dit had geen invloed op zijn creativiteit of productiviteit als componist, ondanks zijn zwakke gezondheid. Hij overleed aan een zoveelste beroerte op 3 augustus 1998 in Hamburg.

Belangrijkste werken

Betekenis

Schnittke was de belangrijkste Sovjetcomponist van de generatie na Sjostakovitsj, en zijn methode heet polystilistiek: binnen één werk botsen stijlen die niets met elkaar te maken hebben. Een barokke sequens loopt over in een tango, die in een clusterakkoord uiteenvalt, die weer in een koraal overgaat.

Dat is geen collage om het effect. De botsing zelf is het onderwerp: de vraag wat er gebeurt als een cultuur haar eigen verleden niet meer als vanzelfsprekend kan gebruiken. Zijn eerste symfonie uit 1972 begint met musici die het podium op lopen terwijl ze al spelen, en eindigt met het wegwandelen.

Van Duitse en Joodse afkomst, opgegroeid in Wenen en Moskou, kreeg hij tot in de jaren tachtig nauwelijks uitvoeringen in de Sovjet-Unie; zijn inkomen kwam uit filmmuziek, waarvan hij zesenzestig partituren schreef.

Vanaf 1985 kreeg hij een reeks beroertes en verhuisde hij naar Hamburg. Zijn late werk is kaal en langzaam, en de laatste symfonieën dicteerde hij met zijn linkerhand.

Engels aan de Wolga

Schnittke werd geboren in Engels, de hoofdstad van de Autonome Socialistische Sovjetrepubliek van de Wolgaduitsers: een gebied waar sinds Catharina de Grote Duitstalige kolonisten woonden, met Duitse scholen, kranten en gemeenten.

In 1941 werd die hele bevolking op bevel van Stalin naar Siberië en Kazachstan gedeporteerd en de republiek opgeheven. Het gezin Schnittke bleef gespaard (zijn vader was een Duitse Jood uit Frankfurt die als communist naar de Sovjet-Unie was gekomen, zijn moeder een Wolgaduitse), maar de wereld waarin hij was geboren bestond na dat jaar niet meer.

Van 1946 tot 1948 woonde hij in Wenen, waar zijn vader voor een Sovjetkrant werkte. Daar kreeg hij zijn eerste muziekonderwijs, en hij heeft altijd gezegd dat hij zijn verhouding tot de Europese traditie aan die twee jaar te danken had.

Het maakt zijn polystilistiek minder een techniek dan een levensomstandigheid. Een Duits-joodse componist, geboren in een Russische Wolgastad, opgevoed in Wenen en werkzaam in Moskou, hoort in geen enkele traditie helemaal thuis, en schrijft dan muziek waarin verschillende tradities gelijktijdig klinken en elkaar niet verdragen.