Philip Glass

Leven

Philip Glass studeerde in Parijs bij Nadia Boulanger en werkte daar in 1965 als transcribent voor Ravi Shankar. Het was die opdracht die zijn muziek veranderde: hij ontdekte dat de Indiase ritmiek niet met maten werkt maar met optelbare eenheden, en bouwde daarop zijn hele latere taal.

Terug in New York richtte hij het Philip Glass Ensemble op (elektrische orgels, blazers en een versterkte sopraanstem) en speelde jarenlang in lofts en galeries voor publiek dat uit beeldend kunstenaars bestond. Hij verdiende tot zijn eenenveertigste de kost als loodgieter en taxichauffeur.

De doorbraak kwam in 1976 met Einstein on the Beach, een vijf uur durende opera zonder verhaal, gemaakt met regisseur Robert Wilson, waarin het publiek naar believen in- en uitloopt. De partituur bestaat uit getelde herhalingen en gezongen cijfers en solmisatielettergrepen in plaats van tekst.

Daarna volgden nog twee opera's over mensen die de wereld door een idee veranderden (Satyagraha over Gandhi, Achnaton over de Egyptische farao) en daarna een oeuvre dat ongeveer alles omvat: vijftien opera's, twaalf symfonieën, concerten, strijkkwartetten en filmmuziek voor onder anderen Scorsese, Reggio en Daldry.

Hij verwerpt het etiket minimalisme en spreekt liever van muziek met repetitieve structuren. Wat in de jaren zestig als provocatie klonk, is inmiddels het idioom dat film en televisie gebruiken zodra er iets onafwendbaars moet gebeuren.

Belangrijkste werken

Betekenis

Glass' taal komt uit twee bronnen: de Indiase ritmiek die hij in 1965 leerde kennen bij het transcriberen voor Ravi Shankar, en de strenge vormleer van Nadia Boulanger. Het resultaat is muziek die met optelbare eenheden werkt in plaats van met maten, en die in korte cellen groeit en krimpt. In het New York van de jaren zestig trok hij op met Steve Reich; ze speelden in elkaars ensembles voordat beiden er nadrukkelijk afstand van namen aan elkaar te worden gekoppeld.

Einstein on the Beach uit 1976, vijf uur zonder pauze en zonder verhaal, was het werk dat hem bekend maakte. Het publiek mag naar believen in- en uitlopen; de partituur bestaat uit getelde herhalingen en gezongen cijfers en solmisatielettergrepen in plaats van tekst.

Hij verwerpt het etiket minimalisme en spreekt van muziek met repetitieve structuren. Wat in de jaren zestig als provocatie klonk is inmiddels het idioom dat film en televisie gebruiken zodra er iets onafwendbaars moet gebeuren.

Zijn filmmuziek is inmiddels het deel van zijn werk dat het grootste publiek bereikt. Koyaanisqatsi, Kundun, The Truman Show en The Hours gebruiken alle vier dezelfde middelen als zijn concertwerk (getelde herhaling, langzaam verschuivende harmonie) en hebben die klank tot het standaardidioom gemaakt voor film die onafwendbaarheid wil suggereren.

Taxi rijden tot 1978

Glass verdiende tot zijn eenenveertigste zijn brood buiten de muziek. Hij reed taxi in New York, werkte als verhuizer en had samen met een compagnon een klein loodgietersbedrijf; een bekend verhaal is dat hij bij een kunstcriticus thuis een afvoer kwam repareren en herkend werd.

Dat duurde tot ná de première van Einstein on the Beach. Die productie speelde in 1976 twee uitverkochte avonden in de Metropolitan Opera en werd internationaal besproken, en liet hem met een schuld van tienduizenden dollars achter, omdat de kaartprijs de kosten niet dekte.

Zijn ensemble werkte al die jaren op dezelfde voet. Elektrische orgels, blazers en versterking waren geen esthetische keuze alleen maar ook een praktische: de groep speelde in galeries, lofts en musea, plaatsen waar geen orkestbak en geen subsidie was.

Pas met Satyagraha uit 1979, geschreven in opdracht van de stad Rotterdam en voor een gewoon operahuis met koor en orkest, kwam hij in het reguliere bedrijf terecht. Vanaf dat moment kon hij van componeren leven.