Pietro Locatelli

Leven

Over het leven van Pietro Locatelli is niet veel bekend. Hij werd geboren in Bergamo op 3 september 1695. Als violist ging hij hoogstwaarschijnlijk in de leer bij Arcangelo Corelli en Valentini te Rome. Gedurende zijn leven heeft hij veel gereisd doorheen Italië, Beieren en Duistland. In 1729 vestigde hij zich definitief in Amsterdam. Hij gaf er regelmatig concerten, gaf er vioollessen en dirigeerde een amateursorkest. Hij stierf in Amsterdam op 30 maart 1764.

Locatelli's stijl is niet zo zuiver als die van zijn meester Corelli. Hij concentreerde zich meer op het componeren van zeer virtuoze sonates en concerti voor viool, die enigszins het tijdperk van Paganini aankondigen. Een van zijn bekendste werken is het album "L'arte del violino" dat 24 virtuoze capriccio's voor viool solo bevat.

Belangrijkste werken

Betekenis

Locatelli werd in Bergamo geboren, studeerde in Rome in de kring rond Corelli, en vestigde zich in 1729 in Amsterdam, waar hij de rest van zijn leven bleef. Hij gaf er les, organiseerde concerten voor een besloten publiek en gaf zijn eigen werk uit, de Amsterdamse muziekdrukkerij was in die jaren de beste van Europa.

Zijn hoofdwerk, L'arte del violino uit 1733, bestaat uit twaalf vioolconcerten met daarin vierentwintig capricci: solocadensen van extreme moeilijkheid, die pas een eeuw later bij Paganini hun gelijke kregen. Ze vragen posities hoog op de snaar, sprongen over het hele bereik en dubbelgrepen die in zijn tijd als onspeelbaar golden.

Hij bewaakte zijn eigen spel zorgvuldig: hij weigerde in Amsterdam voor een algemeen publiek te spelen, uit vrees dat anderen zijn techniek zouden afkijken. Wat er van zijn spel bekend is, komt vrijwel uitsluitend uit zijn gedrukte muziek.

Zijn bibliotheek, die na zijn dood werd geveild, bevatte behalve muziek ook wiskunde, filosofie en natuurkunde, het beeld van de virtuoos als louter acrobaat klopt bij hem niet.

Zijn concerti grossi staan dichter bij Corelli dan zijn solowerk, en juist die combinatie, de strenge Romeinse vorm naast de meest extreme virtuositeit van zijn tijd, maakt hem historisch interessant. Hij is de schakel tussen de generatie van Corelli en de negentiende-eeuwse virtuozentraditie die met Paganini haar hoogtepunt bereikte.

Amsterdam als drukkerij van Europa

Dat een Italiaanse vioolvirtuoos zich in 1729 in Amsterdam vestigde en er vijfendertig jaar bleef, wordt begrijpelijk zodra je weet wat daar stond. De stad was in die jaren het muziekuitgeverscentrum van Europa: de persen van Estienne Roger en na hem Michel-Charles Le Cène drukten met gegraveerde platen in een kwaliteit en een oplage die Italië niet haalde.

Wie in Rome of Venetië publiceerde, bereikte een stad. Wie in Amsterdam publiceerde, bereikte Londen, Parijs, Hamburg en Leipzig, via een boekhandelsnetwerk dat al voor andere waar bestond. Vivaldi, Corelli en Albinoni werden alle drie in Amsterdam herdrukt, meestal zonder dat ze er iets aan verdienden.

Locatelli koos daarom voor de bron. Hij hield het toezicht op zijn eigen uitgaven in eigen hand, financierde een deel ervan zelf en verkocht ook zelf; van opus 6 en later staat zijn eigen adres in het impressum.

Zo bezien is zijn weigering om in het openbaar te spelen geen kuur maar beleid. Zijn inkomen kwam uit gedrukte muziek en uit lesgeven aan rijke liefhebbers, en voor geen van beide hoefde hij zijn concerten weg te geven.

Zijn bibliotheek zegt iets over wie hij naast musicus was. Bij de veiling na zijn dood in 1764 bleken er behalve muziek boeken over wiskunde, natuurkunde, filosofie en geschiedenis in te staan, in vier talen. Amsterdam was ook daarvoor de goede plaats: het was de stad waar men zulke boeken kon kopen zonder dat iemand ernaar vroeg.