Gioachino Rossini

Leven

Rossini was duidelijk in de wieg gelegd voor een muzikale loopbaan; zijn vader was stedelijk trompetter en slachthuiscontroleur en zijn moeder operazangeres. Het is niet geweten van wie hij zijn ongeëvenaarde luiheid erfde: van hem gaat het gerucht de ronde dat wanneer er een muziekblad uit bed viel (hij componeerde uitsluitend in bed!), hij liever de aria herschreef, dan het blad te moeten oprapen. De grootste inspanning leverde hij wellicht door op 29 februari 1792 in Pesaro geboren te worden. Zijn eerste muziekonderricht geniet hij van Prinetti (ons overigens onbekend) en bij Angelo Tesci in Bologna. Op zijn veertiende is hij reeds repetitor, begeleider en zanger van operagroepen overal te lande. Bij Padre Mattei uit Bologna gaat hij aan het Liceo Filarmonico cello en contrapunt studeren.

Als operacomponist debuteerde hij met het buffo-genre. "Tancredi" wordt zijn eerste opera seria, waarmee hij in 1813 roem oogst. De tientallen andere operatitels zijn bij een breed publiek voor het grootste gedeelte vergeten, op uitzondering wellicht van "Il Barbiere di Siviglia", "La Scala di Seta", en "La Gazza Ladra".

Rossini wijkt uit naar Londen (waar niets gecomponeerd werd), om zich ten slotte in Parijs te vestigen. Twee jaar is hij er directeur van het Théâtre Italien, tot dit door zijn wanbeheer aan de rand van de afgrond staat. De volgende vier jaren is hij "Compositeur du Roi" en "Inspecteur du Chant de France" voor een honorarium van 20.000 frank per jaar.

Uit die periode stamt de opera "Guillaume Tell", waarmee de glansperiode van de romantische opera in Frankrijk ingezet wordt. Voor Rossini zelf betekent het echter de zwanezang als componist. Op zijn 37ste jaar besluit hij plots dit actieve leven vaarwel te zeggen en zijn eigen roeping te volgen: niets doen. De 39 laatste jaren van zijn leven componeert hij precies één belangrijk werk: het "Stabat Mater". Voor de rest doodt hij zijn tijd met financiële speculaties, mondaine salonbezoeken, bij menig keukenfornuis (Rossini is één der grootste meester-koks van de geschiedenis!) en houdt zich verder bezig met ingebeeld of echt ziek zijn. Hij sterft op 13 november 1868. Het grootste deel van zijn enorm fortuin verdiende hij door twee huwelijken met gewezen maîtressen van vermogende edellieden.

Belangrijkste werken

Betekenis

Rossini schreef negenendertig opera's voor zijn zevenendertigste en daarna geen enkele meer, terwijl hij nog negenendertig jaar leefde. Die stilte is een van de raadsels van de muziekgeschiedenis; verklaringen lopen uiteen van gezondheidsklachten en uitputting tot de constatering dat de smaak van het publiek veranderde en hij weigerde mee te bewegen.

Zijn werktempo daarvóór was buitensporig. Il barbiere di Siviglia schreef hij naar eigen zeggen in twee weken; hij hergebruikte daarbij zonder gêne zijn eigen ouvertures, die van de Barbier had al voor twee andere opera's gediend.

Muzikaal is hij de meester van het crescendo: een korte frase die telkens wordt herhaald, elke keer iets hoger, luider en dichter bezet, tot het orkest voluit staat. Het effect werd zo met hem vereenzelvigd dat tijdgenoten spraken van het Rossini-crescendo.

Guillaume Tell uit 1829, zijn laatste en grootste opera, is tegelijk zijn minst typische: vier uur lang, in het Frans, met een ernst die van de bel canto weinig overlaat. De ouverture is er bekender geworden dan de opera zelf.

De zonden van de ouderdom

Dat Rossini na 1829 niets meer schreef, klopt alleen als je op opera’s let. In zijn Parijse jaren ontstond een verzameling van ruim honderdvijftig stukken die hij zelf Péchés de vieillesse noemde, zonden van de ouderdom: pianostukken, liederen, kleine ensembles, met titels als Mijn ochtendhygiënische prelude en een rouwmars op een verse radijs.

Ze waren niet voor de zaal bedoeld. Rossini en zijn tweede vrouw Olympe hielden in hun villa in Passy elke zaterdag salon, en daar werden ze gespeeld voor een gezelschap waartoe Liszt, Verdi en Saint-Saëns behoorden. Pas in de twintigste eeuw zijn ze uitgegeven.

In dezelfde jaren schreef hij ook de Petite messe solennelle uit 1863, voor twaalf zangers, twee piano’s en harmonium, die hij aan God opdroeg met de vraag of dit nu gewijde muziek was of vervloekte muziek.

De keuken hoorde er onlosmakelijk bij. Hij was een serieus kok en fijnproever, correspondeerde met leveranciers over trüffels, en heeft zijn naam aan een reeks gerechten gegeven. Dat hij aan tafel meer plezier beleefde dan aan het theaterbedrijf, heeft hij nooit onder stoelen of banken gestoken.