Walther von der Vogelweide

Leven

Walther von der Vogelweide was één van de meest bekende zangers en dichters in de Middeleeuwen. Van zijn werken is nagenoeg niets overgebleven.

Belangrijkste werken

Betekenis

Walther von der Vogelweide is de bekendste van de Duitse minnezangers en de eerste dichter in de Duitse taal van wie een omvangrijk oeuvre bewaard is: ruim honderd liederen en spreuken, overgeleverd in een reeks veertiende-eeuwse handschriften waarvan de Manessische liederencodex het beroemdste is.

Van de muziek is veel minder over dan van de teksten. Slechts een handvol melodieën is bewaard, waaronder die van het Palästinalied; de rest is verloren, omdat melodieën als bekend werden verondersteld en dus niet werden genoteerd.

Zijn belang ligt in wat hij aan het genre toevoegde. De minnezang was tot dan toe een hoofse, geïdealiseerde vorm; Walther bracht er politieke spreuken in, spot, en met Under der linden een liefdeslied vanuit het perspectief van een gewoon meisje in plaats van een aanbeden onbereikbare vrouwe. Wat hij voor de Duitse volkstaal deed, deed ruim een eeuw later Guillaume de Machaut voor de Franse: dichter en componist in één persoon.

Hij leefde als rondtrekkend zanger van de gunst van opdrachtgevers, en klaagde daar in zijn spreuken openlijk over. Zie de pagina over de middeleeuwen.

De minnezang is in de dertiende eeuw een beroep geworden. Een zanger reisde van hof tot hof, droeg zijn liederen voor, en werd betaald in kleding, paarden of een stuk land; Walther bedankt in een van zijn spreuken de keizer expliciet voor een leengoed. Dat maakt zijn werk tot een van de weinige bronnen over de economische positie van een middeleeuwse musicus.

Zijn politieke spreuken zijn even belangrijk als zijn liefdesliederen. Hij nam in de strijd tussen keizer en paus openlijk partij, bespotte de pauselijke aflaten en riep op tot een kruistocht, en deed dat in het Duits, voor een publiek dat geen Latijn las. Dat maakt hem tot een van de eerste dichters die de volkstaal voor politieke argumentatie gebruikte.

Eén regel in een rekeningboek

Over het leven van Walther is vrijwel niets met zekerheid bekend, met één uitzondering. In het reisrekeningboek van bisschop Wolfger van Passau staat op 12 november 1203 een post: geld voor een bontjas, voor Walther de Vogelweide. Het is de enige keer dat hij in een oorkonde voorkomt.

Alle andere gegevens komen uit zijn eigen teksten. Dat hij in Wenen heeft leren zingen, dat hij van hof tot hof trok, dat hij laat in zijn leven een leen van keizer Frederik II kreeg, het staat er allemaal, maar het staat in gedichten, en een gedicht is geen akte.

Zelfs zijn geboortestreek is omstreden. Tirol, Zuid-Tirol, Franken, Beieren en Bohemen zijn alle als plaats voorgesteld, en de argumenten berusten op dialectvormen in de handschriften en op wat hij zelf terloops laat vallen.

Zijn graf zou in Würzburg zijn, bij de Neumünsterkerk, waar een gedenksteen staat. Ook dat berust op een latere overlevering. Van de bekendste dichter van de Duitse middeleeuwen is daarmee vrijwel alles wat we menen te weten, afgeleid uit wat hij zelf heeft gezongen.

Van zijn melodieën is bijna niets bewaard. De teksten staan in grote liedhandschriften zoals de Codex Manesse, maar de notatie ontbreekt er meestal; van ruim honderd gedichten zijn er maar een handvol waarvan we de wijs kennen, en die staan in bronnen van een eeuw later. Wat er van Walther klinkt, is dus voor een groot deel reconstructie.