Frederick Delius

Leven

Delius werd op 29 januari 1862 in Bradford geboren als zoon van een welgesteld wolhandelaar en was voorbestemd om het familiebedrijf over te nemen. Hij vestigde zich echter in Florida om een sinaasappelplantage te beginnen. In de Verenigde Staten begon hij volledig als autodidact muziek te studeren, o.m. wegens zijn grote bewondering voor de negermuziek. In 1886 reist hij naar Europa en ontmoet Edvard Grieg aan het Conservatorium van Leipzig. Deze leert hem de Noorse volksmuziek kennen, en overhaalt hem zich uitsluitend aan het componeren te wijden.

In 1888 gaat Delius in Frankrijk wonen en huwt in 1897 met Jelka Rosen. Vanaf 1922 komen de eerste symptomen aan het licht van de ziekte die hem later blind zal maken, zodat hij vanaf 1926 zijn composities aan zijn vriend Eric Fenby moet dicteren. Delius vermeed de omgang met componisten maar was bevriend met Gauguin en Strindberg. Hij overleed op zijn landgoed in Grez-sur-Loing op 10 juni 1934.

Belangrijkste werken

Betekenis

Delius werd in Bradford geboren uit Duitse ouders, weigerde het wolbedrijf van zijn vader over te nemen, en beheerde in plaats daarvan een sinaasappelplantage in Florida, waar hij van een organist uit Jacksonville zijn eerste serieuze muziekonderwijs kreeg en de zang van de plantagearbeiders hoorde die zijn harmonie blijvend heeft gekleurd.

Hij studeerde daarna in Leipzig, raakte bevriend met Grieg, en vestigde zich in 1897 in het Franse dorp Grez-sur-Loing, waar hij de rest van zijn leven bleef. Zijn muziek is daardoor moeilijk in een nationale traditie te plaatsen: Engels van herkomst, Duits van scholing, Frans van klimaat.

Wat zijn werk kenmerkt is een harmonie die voortdurend verschuift zonder ooit ergens aan te komen, lange, rijk gevulde akkoorden die in elkaar overvloeien. Vorm in de gebruikelijke zin is er nauwelijks; het zijn stemmingsstukken die zich langzaam ontvouwen.

Vanaf 1922 was hij door syfilis blind en verlamd. Zijn laatste werken dicteerde hij noot voor noot aan de jonge Eric Fenby, die daarvoor zes jaar bij hem introk, een van de merkwaardigste samenwerkingen in de muziekgeschiedenis.

Beecham en het festival van 1929

Delius was tot ver in zijn vijftigste in Engeland vrijwel onbekend. Dat hij er uiteindelijk een vaste plaats kreeg, is vrijwel geheel het werk van één dirigent: Thomas Beecham, die zijn muziek vanaf 1907 programmeerde en er dertig jaar voor bleef vechten.

Het hoogtepunt daarvan was het Delius-festival van 1929 in Londen: zes concerten in nog geen twee weken, met vrijwel het hele orkestrale oeuvre. Delius, toen al blind en verlamd, werd uit Frankrijk overgebracht en woonde de uitvoeringen in een rolstoel bij. Hij stierf vijf jaar later.

Dat zijn muziek een pleitbezorger nodig had, ligt aan hoe ze in elkaar zit. Er zijn nauwelijks thema’s om aan vast te houden, en de vorm komt niet uit contrast voort maar uit voortdurende harmonische verschuiving. Een dirigent die de lijn niet aanhoudt, houdt een reeks mooie akkoorden over.

Beecham zei daarover dat deze muziek niet gedirigeerd maar geademd moest worden. Zijn opnamen zijn daarom meer dan uitvoeringen: ze zijn de overlevering van hoe deze partituren bedoeld waren, en latere dirigenten meten zich er nog altijd aan.

De samenwerking hield daarna aan. Beecham dirigeerde Delius’ muziek zijn leven lang, richtte er opnamereeksen voor in, betaalde uit eigen zak de uitvoeringen die niemand anders wilde programmeren, en schreef in 1959 nog een biografie over hem. Zonder die ene pleitbezorger zou het werk van een blinde, verlamde Engelsman die in een Frans dorp woonde en in Duitsland zijn publiek had, vrijwel zeker zijn verdwenen, en dat is precies het risico van een oeuvre dat aan één dirigent hangt.