Jean-Baptiste Loeillet

Leven

De familie Loeillet uit Gent is een levend bewijs dat het muziekleven ca. 1700 in onze streken niet helemaal uitgestorven was: Jean-Baptiste is de belangrijkste telg uit deze muzikantendynastie. Hij werd in Gent geboren op 18 november 1680. In tegenstelling met zijn vijf jaar jongere broer Jacques die in Versailles voor Lodewijk XV werkte, ging Jean-Baptiste zijn geluk beproeven in Londen. Bij al wat daar enigszins met het muziekleven te maken had, was Loeillet betrokken: als organisator van concerten, als componist van Kamermuziek. Eerst was hij er hoboïst van het Queen's Theatre (aan de Haymarket) en daarna aan de Opera. Ook als klavecimbel-leraar maakte hij naam en fortuin. Toch is de blokfluit het instrument waarmee hij naam maakte. Meestal wordt Loeillet als de eerste belangrijke componist voor dit instrument beschouwd. Mede door hem groeide er voor blokfluit een grote traditie in Engeland.

De blokfluit-renaissance van de 20ste eeuw startte trouwens in Engeland, omdat er zowel historische instrumenten als bespelers ontdekt werden van een nooit onderbroken traditie: de naam van de familie Dolmetsch (als propagandisten) moet hier verbonden blijven met die van Bressan, een blokfluitenbouwer uit de tijd van Loeillet, wiens instrumenten in alle instrumentenmusea tot de pronkstukken behoren.

Vanzelfsprekend componeerde Loeillet hoofdzakelijk voor fluit en basso continuo, en daarnaast ook even frisse stukjes voor klavecimbel, die tot op de dag van vandaag tot het repertoire behoren, te meer daar ze door goede liefhebbers uitvoerbaar zijn. Loeillet onderhield persoonlijk heel goede betrekkingen met de belangrijkste uitgevershuizen van die tijd. Zo zagen de volgende bundels het licht: ‘Sonates for Variety of Instruments’ (onder de naam Mr. John Loeillet) en ‘Lessons for the Harpsichord or Spinet’ van John of London. Hij stierf in Londen op 19 juli 1730.

Belangrijkste werken

Betekenis

Loeillet werd in Gent geboren, ging via Parijs naar Londen en vestigde zich daar in 1705 onder de naam John Loeillet. Hij speelde hobo en dwarsfluit in het orkest van het King's Theatre en was een van de eersten die in Londen abonnementsconcerten in zijn eigen woning organiseerde, een vorm die daar decennialang de norm bleef. Het King’s Theatre waar hij speelde, was in diezelfde jaren het huis waar Händel zijn Londense opera’s liet gaan.

Zijn sonates voor blokfluit met basso continuo behoren tot het kernrepertoire van het instrument. Ze zijn geschreven voor gevorderde amateurs, en juist die maat, veeleisend maar speelbaar, verklaart waarom ze nooit uit gebruik zijn geraakt.

Er is een hardnekkige naamverwarring. Er waren drie musici met de naam Loeillet die alle drie in dezelfde jaren publiceerden: deze Jean-Baptiste in Londen, zijn neef Jean-Baptiste in Gent, en zijn broer Jacques. Uitgevers hielden ze niet uit elkaar, en de toeschrijvingen zijn tot vandaag niet volledig opgelost.

Hij bouwde in Londen een aanzienlijk vermogen op, deels met lesgeven en deels als verzamelaar. Zie Belgische componisten.

Voor wie de sonates geschreven zijn

Londen had rond 1710 iets wat op het vasteland nauwelijks bestond: een koopkrachtig publiek van amateurs dat zelf speelde en daar geld aan uitgaf. De blokfluit was in die kringen het instrument bij uitstek, draagbaar, betaalbaar en te leren zonder jarenlange scholing.

De muziekhandel richtte zich daarop. Uitgevers als Walsh drukten sonatebundels bij honderden, vaak op intekening, en wie zijn naam op de lijst van intekenaars zette kreeg zijn exemplaar en zijn vermelding. Een componist verdiende niet aan concerten maar aan die bundels en aan de lessen die erop volgden.

Loeillets opusnummers zijn precies op die markt gesneden. Ze zijn muzikaal serieus maar nergens onspeelbaar, de basso continuo is eenvoudig te vullen, en de bezetting is die van een huiskamer waarin de heer des huizes fluit speelt en zijn dochter klavecimbel.

Zijn vermogen kwam uit dezelfde bron. Hij gaf les aan Londense gegoede families, organiseerde concerten in zijn eigen huis en verzamelde daarnaast schilderijen; toen hij in 1730 stierf, liet hij een bezit na waar geen enkele fluitist op het vasteland aan kon tippen.